Każde państwo ustala zasady wjazdu i pobytu na swoim terytorium przez cudzoziemców.
Podstawowym dokumentem wydawanym cudzoziemcom w celu umożliwienia im wjazdu lub pobytu na terenie obcego państwa jest wiza, wydawana przez placówki dyplomatyczne i konsularne. Wiza jest umieszczana w paszporcie albo innym dokumencie podróży i może mieć postać wpisu, stempla, naklejki. Wiza jest pisemnym zezwoleniem na przekroczenie granicy i pobyt na terytorium obcego państwa, ale zazwyczaj nie gwarantuje wjazdu jej posiadaczowi (służby graniczne mogą odmówić wjazdu albo unieważnić lub cofnąć wizę nawet na granicy, zwykle nie daje również dodatkowych uprawnień (np. wykonywania pracy, które zazwyczaj wymaga odrębnego zezwolenia).
Dla ustalenia reguł uzyskiwania i przedłużania wiz oraz ruchu bezwizowego istotne są zarówno przepisy krajowe, jak i porozumienia oraz umowy międzynarodowe, zawierane pomiędzy państwami. Zniesienie obowiązku wizowego nie zawsze ma charakter wzajemny (może być tak, że obywatele państwa A nie muszą posiadać wizy aby wjechać do państwa B, ale obywatele państwa B muszą mieć wizę, aby wjechać do państwa B). Szczegółowe informacje o regułach wjazdu do danego kraju można uzyskać w jego placówkach dyplomatycznych i konsularnych państwa docelowego (konsulat, ambasada).
Wykaz najważniejszych aktów prawnych regulujących wjazd do Polski został opublikowany na stronie internetowej Straży Granicznej.
Niezwykle ważnym porozumieniem międzynarodowym obowiązującym w Polsce oraz wielu innych krajach europejskich jest układ z Schengen, który reguluje swobodny przepływ osób na terytorium objętym porozumieniem. Układ znosi wewnętrzne kontrole graniczne na obszarze objętym porozumieniem (w wyjątkowych sytuacjach, np. Związanych z zagrożeniem bezpieczeństwa, kontrole graniczne mogą zostać tymczasowo przywrócone). Do układu należy większość państw UE oraz kilka innych państw europejskich. Co istotne, brak kontroli granicznej dotyczy wszystkich osób przekraczających wewnętrzne granice państwowe na obszarze Schengen, niezależnie od ich obywatelstwa.
WYRÓŻNIAMY dwa podstawowe rodzaje wiz, uzyskiwanych przez obcokrajowców w celu przyjazdu do Polski. Są to:
- Wiza krajowa (typ D).
- Wiza Schengen (typ C).
Trzecim rodzajem wizy jest wiza tranzytowa (typ A), wydawana niezwykle rzadko, w celu tranzytu przez terytorium Polski w celu podróży do innego kraju.
Zarówno wiza Schengen, jak i wiza krajowa, uprawniają ich posiadaczy do przemieszczania się po całym obszarze objętym układem z Schengen ( z zastrzeżeniem, że wiza Schengen może być wydana z ograniczoną ważnością terytorialną – dla jednego lub kilku państw strefy Schengen).
Wizę krajową (typ D) i wizę Schengen (typ C) różni okres ważności. Wiza Schengen uprawnia do pobytu na terytorium Polski i innych państw strefy Schengen przez 90 dni w okresie 180-dniowym, a wiza krajowa uprawnia do pobytu w Polsce przez okres dłuższy niż 90 dni, ale krótszy niż rok. W okresie ważności wizy krajowej jej posiadacz może podróżować do innych niż Polska krajów strefy Schengen przez 90 dni w każdym okresie 180-dniowym. Wiza określa nie tylko okres ważności, ale także liczbę wjazdów na określone w niej terytorium (może być wizą jedno- lub wielokrotną).
Cel wydania wizy
Na naklejce wizowej (dla wizy typu C oraz D) umieszcza się odpowiedni kod celu wydania (w polu uwagi). Jest to bardzo istotne, ponieważ od celu wydania wizy zależą uprawnienia jej posiadacza w Polsce (np. kwestia możliwości pracy w Polsce) W przepisach prawa zostały określone następujące cele wydania wiz:
„01” – gdy wiza jest wydawana w celu turystycznym;
„02” – gdy wiza jest wydawana w celu odwiedzin u rodziny lub przyjaciół;
„03” – gdy wiza jest wydawana w celu udziału w imprezach sportowych;
„04” – gdy wiza jest wydawana w celu prowadzenia działalności gospodarczej;
„05a” – gdy wiza jest wydawana w celu wykonywania pracy na podstawie wpisanego do ewidencji oświadczenia o powierzeniu wykonywania pracy cudzoziemcowi;
05b” – gdy wiza jest wydawana w celu wykonywania pracy, o której mowa w art. 88 ust. 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2023 r. poz. 735, 1429, 1723 i 1737), w okresie nieprzekraczającym 9 miesięcy w roku kalendarzowym;
„06” – gdy wiza jest wydawana w celu wykonywania pracy innej niż określona w art. 60 ust. 1 pkt 5 i 5a ustawy;
„07” – gdy wiza jest wydawana w celu prowadzenia działalności kulturalnej lub udziału w konferencjach organizowanych w związku z prowadzeniem takiej działalności;
„08” – gdy wiza jest wydawana w celu wykonywania zadań służbowych przez przedstawicieli organu państwa obcego lub organizacji międzynarodowej;
„09” – gdy wiza jest wydawana w celu odbycia studiów pierwszego stopnia, studiów drugiego stopnia lub jednolitych studiów magisterskich albo kształcenia się w szkole doktorskiej;
„10” – gdy wiza jest wydawana w celu szkolenia zawodowego;
„11” – gdy wiza jest wydawana w celu kształcenia się lub szkolenia w innej formie niż określona w art. 60 ust. 1 pkt 9 lub 10 ustawy
„12” – gdy wiza jest wydawana w celu dydaktycznym;
„13” – gdy wiza jest wydawana w celu prowadzenia badań naukowych lub prac rozwojowych;
13a” – gdy wiza jest wydawana w celu odbycia stażu;
„13b” – gdy wiza jest wydawana w celu udziału w programie wolontariatu europejskiego;
„14” – gdy wiza jest wydawana w celu leczenia;
„15” – gdy wiza jest wydawana w celu dołączenia do obywatela państwa członkowskiego Unii Europejskiej, państwa członkowskiego Europejskiego Stowarzyszenia Wolnego Handlu (EFTA) – strony umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym lub Konfederacji Szwajcarskiej lub przebywania z nim;
„16” – gdy wiza jest wydawana w celu udziału w programie wymiany kulturalnej lub edukacyjnej, programie pomocy humanitarnej lub programie pracy wakacyjnej, a w przypadku gdy program jest uregulowany umową międzynarodową, której Rzeczpospolita Polska jest stroną, na naklejce wizowej umieszcza się także nazwę programu;
„17” – gdy wiza jest wydawana w celu przybycia na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jako członek najbliższej rodziny repatrianta;
„17a” – gdy wiza jest wydawana w celu przybycia na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jako członek najbliższej rodziny osoby przebywającej w Polsce na podstawie zezwolenia na pobyt stały uzyskanego na podstawie Karty Polaka;
„17b” – gdy wiza jest wydawana w celu dołączenia do obywatela Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej, o którym mowa w art. 10 ust. 1 lit. b i d Umowy o wystąpieniu Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej z Unii Europejskiej i Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej (Dz. Urz. UE L 29 z 31.01.2020, str. 7, z późn. zm.3)), lub przebywania z nim;
„18” – gdy wiza jest wydawana w celu korzystania z uprawnień wynikających z posiadania Karty Polaka;
„19” – gdy wiza jest wydawana w celu repatriacji;
„20” – gdy wiza jest wydawana w celu korzystania z ochrony czasowej;
„21” – gdy wiza jest wydawana w celu przyjazdu ze względów humanitarnych, z uwagi na interes państwa lub zobowiązania międzynarodowe;
„22” – gdy wiza jest wydawana w celu realizacji zezwolenia na pobyt czasowy w celu łączenia rodzin;
„22a” – gdy wiza jest wydawana w celu realizacji zezwolenia na pobyt czasowy w celu wykonywania pracy w ramach przeniesienia wewnątrz przedsiębiorstwa;
„22b” – gdy wiza jest wydawana w celu realizacji zezwolenia na pobyt czasowy, o którym mowa w art. 160 pkt 1, 3, 4 lub 6 ustawy;
„23” – gdy wiza jest wydawana w celu korzystania z uprawnień wynikających z posiadania Karty Polaka oraz w celu innym niż określony w art. 60 ust. 1 pkt 1–24b ustawy”.
Na naklejce wizowej mogą być umieszczone dodatkowe informacje uzasadniające wydanie wizy Schengen lub wizy krajowej.
Podstawa prawna:
Ustawa z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach, (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 769, 1222, 1688),
Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 22 marca 2022 r. w sprawie wiz dla cudzoziemców (t.j Dz. U. 2023, poz. 1766, 2024 poz. 55)
Szczególne uregulowania dotyczą wizy wydawanej w celu repatriacji, którą opisano w osobnej zakładce.
Warunki uzyskania wizy
Wizy są wydawane przez polskie organy konsularne poza granicami kraju, dlatego szczegółowych informacji należy poszukiwać we właściwej placówce konsularnej. Przepisy prawa określają wzory blankietu wizowego, formularza wniosku o wizę, wymagania dotyczące dołączanej fotografii.
Do uzyskania wizy wymaga się złożenia wniosku na odpowiednim formularzu, wraz z fotografią i wymaganym załącznikami oraz posiadania:
- Dokumentu podróży, który spełnia określone warunki (m.in. powinien być ważny przez co najmniej 3 miesiące od planowanej daty opuszczenia terytorium (w zależności od wizy – terytorium Polski lub terytorium Schengen).
- Dokumentów z których wynika cel i warunki planowanego pobytu.
- Dokumentów potwierdzających posiadanie wystarczających środków finansowych na pokrycie kosztów pobytu oraz podróży powrotnej.
- Dokumentów potwierdzających wymagane ubezpieczenia.
Lista wymaganych dokumentów, załączanych do wniosku o wizę, różni się w zależności od rodzaju wizy. Wymagania zależą od deklarowanego celu wyjazdu, dlatego ważne jest skontaktowanie się z właściwą placówką konsularną przed rozpoczęciem procedury uzyskania wizy. Następnie należy wypełnić wniosek o wizę, przygotować wymagane dokumenty i umówić wizytę w placówce konsularnej. Rezerwacji terminu dokonuje się przez serwis Ministerstwa Spraw Zagranicznych e-konsulat.
Wniosek o wizę może być złożony nie wcześniej niż 6 miesięcy (9 miesięcy w przypadku marynarzy) i nie później niż 15 dni przed datą planowanego wyjazdu
Złożenie wniosku o wizę podlega ustalonej opłacie. Należy mieć na względzie, że konsul ma 15 dni kalendarzowych od daty złożenia wniosku na podjęcie decyzji wizowej, ale termin ten może zostać przedłużony (do 45 dni, a w przypadku wizy krajowej – do 60 dni). Wskazane terminy nie obowiązują w przypadku wiz wydawanych w celu repatriacji.
Należy mieć na względzie, że uzyskanie wizy nie gwarantuje wjazdu na określone w niej terytorium. Służby graniczne mogą odmówić wjazdu, unieważnić albo cofnąć wizę nawet na granicy.
Odmowa wydania wizy
Przepisy krajowe i unijne określają przesłanki odmowy wydania wizy (np. podanie fałszywych informacji albo brak wymaganych dokumentów). Decyzja odmowna jest przekazywana na specjalnym formularzu, ze wskazaniem przyczyny odmowy i procedury odwoławczej.
Przesłanki odmowy wydania wizy krajowych i wiz Schengen zostały omówione na stronie internetowej Urzędu do spraw cudzoziemców.
Przedłużenie wizy
Przedłużenie wizy krajowej oraz wizy Schengen jest dopuszczalne, przy spełnieniu warunków określonych we właściwych przepisach. Organem rozpatrującym takie wnioski jest Wojewoda właściwy dla miejsca pobytu cudzoziemca w Polsce. Szczegółowych informacji należy poszukiwać we właściwym Urzędzie Wojewódzkim.
Ruch bezwizowy
Przepisy prawa Unii Europejskiej wskazują państwa, których obywatele są zobowiązani do posiadania wizy w celu wjazdu na terytorium UE oraz państwa, których obywatele zostali zwolnieni z obowiązku wizowego. Zostały one wskazane w ROZPORZĄDZENIU PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY (UE) 2018/1806, z dnia 14 listopada 2018 r. wymieniającym państwa trzecie, których obywatele muszą posiadać wizy podczas przekraczania granic zewnętrznych, oraz te, których obywatele są zwolnieni z tego wymogu (Dz.U. L 303 z 28.11.2018, s. 39)
Mały ruch graniczny
Na mocy umów między dwoma są sąsiadującymi państwami, mieszkańcy terenów przygranicznych mogą (po spełnieniu określonych wymagań) regularnie przekraczać granicę sąsiadującego państwa, w celach społecznych, kulturalnych, rodzinnych, oraz z uzasadniony względów ekonomicznych, ale nie zarobkowych, bez konieczności uzyskania wizy. Polska ma takie umowy podpisane z Ukrainą oraz z obwodem kaliningradzkim (uwaga! Mały ruch graniczny z obwodem kaliningradzkim został zawieszony).
Aby korzystać z ułatwień w ramach małego ruchu granicznego z Ukrainą, trzeba uzyskać stosowne zezwolenie. Warunki jego uzyskania wymagane dokumenty oraz mapa obszaru, którego dotyczy mały ruch graniczny, zostały opisane na stronie internetowej.
Umowa między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Gabinetem Ministrów Ukrainy o zasadach małego ruchu granicznego, podpisana w Kijowie dnia 28 marca 2008 roku, oraz Protokół, podpisany w Warszawie dnia 22 grudnia 2008 roku, między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Gabinetem Ministrów Ukrainy o zmianie Umowy między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Gabinetem Ministrów Ukrainy o zasadach małego ruchu granicznego, podpisanej w Kijowie dnia 28 marca 2008 roku, z późniejszymi zmianami.
Ważne linki
Szczególowe informacje dotyczące wiz krajowych oraz wiz Schengen można uzyskać na stronach internetowych właściwych organów. Najważniejsze z nich to:
MOS -serwis internetowy Urzędu ds. Cudzoziemców
Serwis Komendy Głównej Straży Granicznej
e-konsulat
Strona Urzędu do spraw Cudzoziemców
Informacje aktualne na dzień: .
Zespół redakcyjny portalu dokłada wszelkich starań, aby prezentowane treści były zgodne z przepisami prawa, aktualne (na dzień publikacji, wskazany na każdej podstronie) i przydatne dla użytkowników. Zastrzegamy, że treści zamieszczone w portalu mają charakter wyłącznie informacyjny i jedynie ogólnie przedstawiają istotę poruszanych zagadnień. Nie stanowią porad czy opinii prawnych w indywidualnych sprawach i nie powinny być jedyną podstawą decyzji w kwestii rozwiązania konkretnych problemów prawnych. W celu uzyskania indywidualnej pomocy prawnej niezbędne jest zasięgnięcie porady u wykwalifikowanych podmiotów.