Kobiety w ciąży
Polskie prawo chroni kobiety w ciąży pozostające w stosunku pracy. Najważniejsze uprawnienia kobiet w ciąży obejmują:
- Ochronę przed zwolnieniem (art. 177 kp). Pracodawca co do zasady nie może wypowiedzieć umowy o pracę kobiecie w ciąży, aż do zakończenia urlopu macierzyńskiego, rodzicielskiego czy wychowawczego. Zasada ta nie dotyczy umów na okres próbny nieprzekraczający miesiąca ani umów na zastępstwo. Umowa o pracę zawarta na czas określony albo na okres próbny przekraczający jeden miesiąc, która uległaby rozwiązaniu po upływie trzeciego miesiąca ciąży, ulega przedłużeniu do dnia porodu. Zakaz wypowiedzenia nie obowiązuje, gdy zachodzą okoliczności uzasadniające rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownicy.
- Zwolnienie na badania lekarskie związane z ciążą, jeżeli nie mogą być wykonane poza czasem pracy (art. 185 § 2 kp).
- Zakaz pracy w nocy oraz w godzinach nadliczbowych (art. 178 § 1. kp).
- Zakaz delegacji poza stałe miejsce wykonywania pracy, oraz pracy w systemie przerywanego czasu pracy, chyba że kobieta ciężarna wyrazi na to zgodę (art. 178. § 1. kp).
- Zakaz wykonywania prac uciążliwych, niebezpiecznych lub szkodliwych dla zdrowia. (art. 176. kp), właściwe przepisy wykonawcze określają rodzaje zakazanych prac (przykładowo, ręczne podnoszenie i przenoszenie przedmiotów o masie powyżej 3 kg, prace stwarzające ryzyko zakażenia różnymi wirusami.
- Ułatwienia w zakresie pracy zdalnej – pracodawca musi uwzględnić wniosek kobiety w ciąży o pracę zdalną, chyba, ze nie jest to możliwe ze względu na organizację pracy lub rodzaj pracy wykonywanej przez pracownika (art. 6719 § 6 kp).
Podstawa prawna:
Wskazane przepisy ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1465, z 2024 r. poz. 878, 1222).
Uprawnienia matek karmiących dziecko piersią
- Kobiety karmiące dziecko piersią nie mogą wykonywać prac uciążliwych, niebezpiecznych lub szkodliwych dla zdrowia, mogących mieć niekorzystny wpływ na ich zdrowie lub karmienie dziecka piersią. (art. 176 kp). Szczegółowe przepisy określają wykaz prac, które są zabronione.
- Prawo do dwóch półgodzinnych przerw, wliczanych do czasu pracy, na karmienie dziecka piersią (jeśli czas pracy wynosi minimum 4 godziny dziennie). Mogą one być udzielane łącznie, na wniosek pracownicy. Jeśli pracownica karmi więcej niż jedno dziecko, każda z przerw ma 45 minut. (art. 187 § 1 kp).
Podstawa prawna:
Wskazane przepisy ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1465, z 2024 r. poz. 878, 1222).
Matki i ojcowie dzieci (biologicznych lub adoptowanych)
Polskie prawo przewiduje wiele uprawnień przysługujących rodzicom – pracownikom. Opisane poniżej uprawnienia dotyczą najpowszechniejszych sytuacji, a więc uprawnień rodziców dzieci biologicznych. Przepisy kodeksu pracy przewidują także odpowiednie rozwiązania dotyczące pracowników, którzy adoptowali dziecko, albo przyjęli je na wychowanie jako rodzina zastępcza. Dodatkowe uprawnienia przysługują ponadto rodzicom dzieci ciężko chorych czy niepełnosprawnych.
Najważniejsze uprawnienia rodziców w pracy:
- Pracownika wychowującego dziecko do ukończenia przez nie 8 roku życia nie wolno bez jego zgody zatrudniać w godzinach nadliczbowych, w systemie przerywanego czasu pracy, w porze nocnej oraz delegować poza stałe miejsce pracy (art. 178 § 2 kp).
- Ułatwienia w zakresie pracy zdalnej – pracodawca musi uwzględnić wniosek kobiety w ciąży o pracę zdalną, chyba, ze nie jest to możliwe ze względu na organizację pracy lub rodzaj pracy wykonywanej przez pracownika (art. 6719 6 kp).
- Dodatkowe 2 dni (albo 16 godzin) zwolnienia od pracy w roku kalendarzowym (łącznie dla obojga rodziców), z zachowaniem prawa do wynagrodzenia, przysługuje rodzicom dzieci do lat 14 (art. 188 kp).
- Dodatkowe urlopy – macierzyński, ojcowski, rodzicielski i wychowawczy. Zostały opisane w zakładce Czas pracy, przerwy i urlopy
- Zasiłek opiekuńczy (dotyczy nie tylko rodziców). Informacje o zasiłku opiekuńczym znajdują się w zakładce Zasiłek opiekuńczy
Podstawa prawna:
Wskazane przepisy ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1465, z 2024 r. poz. 878, 1222).
Informacje aktualne na dzień: .
Zespół redakcyjny portalu dokłada wszelkich starań, aby prezentowane treści były zgodne z przepisami prawa, aktualne (na dzień publikacji, wskazany na każdej podstronie) i przydatne dla użytkowników. Zastrzegamy, że treści zamieszczone w portalu mają charakter wyłącznie informacyjny i jedynie ogólnie przedstawiają istotę poruszanych zagadnień. Nie stanowią porad czy opinii prawnych w indywidualnych sprawach i nie powinny być jedyną podstawą decyzji w kwestii rozwiązania konkretnych problemów prawnych. W celu uzyskania indywidualnej pomocy prawnej niezbędne jest zasięgnięcie porady u wykwalifikowanych podmiotów.