Święta państwowe i narodowe
W Polsce nie obowiązuje jeden akt prawny poświęcony wszystkim świętom państwowym i narodowym. Przeciwnie, każde święto jest ustanawiane mocą osobnej ustawy. Uwaga! Nie wszystkie święta państwowe i narodowe są dniami wolnymi od pracy. w tym zakresie obowiązuje ustawa z dnia 18 stycznia 1951 r. o dniach wolnych od pracy, t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1920), która zawiera listę dni wolnych od pracy (obejmuje ona kilka świąt państwowych i narodowych oraz święta wyznaczane zgodnie z kalendarzem liturgicznym dominującego wyznania (katolicyzm obrządku łacińskiego – zachodniego).
W zakresie obchodzenia świąt państwowych (oraz dnia flagi RP), ustawa z dnia 31 stycznia 1980 r. o godle, barwach i hymnie Rzeczypospolitej Polskiej oraz o pieczęciach państwowych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 155.), wskazuje, że wymienione w niej organy publiczne podnoszą polską flagę. Obowiązek ten dotyczy następujących świąt:
- 19 lutego – Dzień Nauki Polskiej (Dz.U. z 2020 r., poz. 181);
- 1 marca – Narodowy Dzień Pamięci „Żołnierzy Wyklętych” (Dz.U. z 2011 r., nr 32, poz. 160);
- 24 marca – Narodowy Dzień Pamięci Polaków ratujących Żydów pod okupacją niemiecką (Dz.U. z 2018 r., poz. 589);
- 14 kwietnia – Święto Chrztu Polski (Dz.U. z 2019 r., poz. 656);
- 1 maja (Dz.U. z 1950 r., nr 19, poz. 157, z 2007 r. Nr 35, poz. 214);
- 2 maja – Dzień Flagi Rzeczypospolitej Polskiej;
- 3 maja – Święto Narodowe Trzeciego Maja (Dz.U. z 1990 r., nr 28, poz. 160);
- 8 maja – Narodowy Dzień Zwycięstwa (Dz.U. z 2015 r., poz. 622);
- 20 czerwca – Narodowy Dzień Powstań Śląskich (Dz.U. z 2022 r., poz. 1229)
- 12 lipca – Dzień Walki i Męczeństwa Wsi Polskiej (Dz.U. z 2017 r., poz. 1953);
- 1 sierpnia – Narodowy Dzień Pamięci Powstania Warszawskiego (Dz.U. z 2009 r., nr 206, poz. 1588);
- 31 sierpnia – Dzień Solidarności i Wolności (Dz.U. z 2005 r., nr 155, poz. 1295);
- 19 października – Narodowy Dzień Pamięci Duchownych Niezłomnych (Dz.U. z 2018 r., poz. 2156);
- 11 listopada – Narodowe Święto Niepodległości (Dz.U. z 1989 r., nr 6, poz. 34);
- 27 grudnia – Narodowy Dzień Zwycięskiego Powstania Wielkopolskiego (Dz.U. z 2021 r., poz. 2156).
Aktualne informacje można uzyskać na stronie internetowej Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego.
Dni wolne od pracy
Dni wolne od pracy są w Polsce wskazywane we właściwej ustawie. Są to wszystkie niedziele oraz następujące dni:
- 1 stycznia – Nowy Rok;
- 6 stycznia – Święto Trzech Króli;
- Wielkanoc, również Wielka Niedziela – święto ruchome, niedziela pomiędzy 22 marca a 25 kwietnia (zgodnie z kalendarzem Kościoła Katolickiego);
- Wielki Poniedziałek – święto ruchome, wypada w poniedziałek po Wielkanocy;
- 1 maja – Święto Państwowe;
- 3 maja – Święto Narodowe Trzeciego Maja;
- Zielone Świątki – święto ruchome, niedziela, 50 dni po Wielkanocy, między 11 maja a 14 czerwca;
- Boże Ciało – święto ruchome, czwartek 60 dni po Wielkanocy, między 21 maja a 24 czerwca;
- 15 sierpnia – Wniebowzięcie Najświętszej Maryi Panny;
- 1 listopada – Wszystkich Świętych;
- 11 listopada – Narodowe Święto Niepodległości;
- 25 grudnia – pierwszy dzień Bożego Narodzenia;
- 26 grudnia – drugi dzień Bożego Narodzenia.
Dni, które nie są oznaczone datami kalendarzowymi, są ustalane zgodnie z kalendarzem liturgicznym kościoła rzymskokatolickiego. W konsekwencji, w różnych latach inne będą daty tych świąt (przykładowo – w roku 2024 drugi dzień Wielkiej Nocy wypada 1 kwietnia, a w roku 2025 – 21 kwietnia).
Zgodnie z przepisami kodeksu pracy, jeżeli dzień wolny od pracy wypada w dniu innym niż niedziela, to obniża wymiar pracy pracownika o 8 godzin. Oznacza to, że jeżeli święto wypada w dniu, który nie jest dniem świadczenia pracy przez pracownika (np. gdy w systemie pracy od pn. do pt. święto wypada w sobotę), to pracodawca udziela pracownikowi dodatkowego dnia wolnego.
Podstawa prawna:
Art. 130 § 2 Kodeksu pracy (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1465, z 2024 r. poz. 878, 1222)
Dni wolne dla wyznawców innych wyznań
Dni wolne od pracy są w Polsce w przeważającej części ustalane zgodnie z kalendarzem liturgicznym Kościoła Katolickiego (rzymskiego). Większość Polaków deklaruje przynależność do tego kościoła, ale inne wspólnoty wyznaniowe także są reprezentowane w polskim społeczeństwie. Nie wszystkie święta w tych wspólnotach (nawet chrześcijańskich) są obchodzone w tych samych dniach, co w kościele rzymskokatolickim. Dni ustawowo wolne od pracy dotyczą wszystkich, niezależnie od wyznania. Członkowie kościoła rzymskokatolickiego mają więc zagwarantowane dni wolne od pracy w terminach swoich najważniejszych świąt religijnych. Aby pozostali także mogliobchodzić święta zgodnie ze swoją religią, przewidziano w przepisach prawa regulacje, umożliwiające im uzyskanie zwolnienia od pracy lub nauki na czas niezbędny do obchodzenia tych świąt. o zwolnienie trzeba wystąpić do pracodawcy (albo szkoły) minimum 7 dni przed terminem święta (późniejszy wniosek nie gwarantuje skuteczności). Zwolnienie od pracy, może być udzielone pod warunkiem odpracowania czasu zwolnienia, bez prawa do dodatkowego wynagrodzenia za pracę w dni ustawowo wolne od pracy lub pracę w godzinach nadliczbowych. Jeżeli święto wypada w określonym dniu każdego tygodnia, to pracodawca, na prośbę pracownika, ustala dla niego indywidualny rozkład czasu pracy.
Podstawa prawna:
Art. 42 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o gwarancjach wolności sumienia i wyznania (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 265)
Rozporządzenie Ministrów Pracy i Polityki Socjalnej oraz Edukacji Narodowej z dnia 11 marca 1999 r. w sprawie zwolnień od pracy lub nauki osób należących do kościołów i innych związków wyznaniowych w celu obchodzenia świąt religijnych nie będących dniami ustawowo wolnymi od pracy. ( Dz.U. 1999 nr 26 poz. 235)
W Polsce obowiązuje kilkanaście ustaw regulujących stosunek państwa do kościołów i związków wyznaniowych. Ich listę można odnaleźć na stronie internetowej Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji.
Niektóre przepisy regulujące stosunek państwa do poszczególnych kościołów wskazują wprost dni świąteczne dla wyznawców danej religii, którego może dotyczyć opisane powyżej zwolnienie od pracy lub nauki.
Przykładowo, w stosunku do członków Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego, stosowna ustawa wymienia następujące święta, obchodzone wg. kalendarza juliańskiego:
- 7 stycznia – pierwszy dzień Bożego Narodzenia;
- 8 stycznia – drugi dzień Bożego Narodzenia;
- 19 stycznia – Chrzest Pański;
- 7 kwietnia – Zwiastowanie Najświętszej Maryi Panny;
- drugi dzień Wielkiej Nocy;
- 19 sierpnia – Przemienienie Pańskie;
- 28 sierpnia – Zaśnięcie Najświętszej Maryi Panny.
Podstawa prawna:
Art. 14 ustawy z dnia 4 lipca 1991 r. o stosunku Państwa do Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 544)
Z kolei w stosunku do członków gmin żydowskich ustanowiono następujące dni świąteczne, obchodzone wg. Kalendarza żydowskiego:
- Nowy Rok – 2 dni;
- Dzień Pojednania – 1 dzień;
- Święto Szałasów – 2 dni;
- Zgromadzenie Ósmego Dnia – 1 dzień;
- Radość Tory – 1 dzień;
- Pesach – 4 dni;
- Szawuot – 2 dni;
- na czas szabasu trwającego od zachodu słońca w piątek do zachodu słońca w sobotę, w każdym tygodniu. Ten przypadek święta regularnego, obchodzonego w każdym tygodniu, wymaga ustalenia indywidualnego rozkładu czasu pracy, na wniosek pracownika.
Podstawa prawna:
Art. 11 ustawy z dnia 20 lutego 1997 r. o stosunku Państwa do gmin wyznaniowych żydowskich w Rzeczypospolitej Polskiej (t.j. Dz. U. z 2014 r. poz. 1798)
§1 ust. 2 Rozporządzenia Ministrów Pracy i Polityki Socjalnej oraz Edukacji Narodowej z dnia 11 marca 1999 r. w sprawie zwolnień od pracy lub nauki osób należących do kościołów i innych związków wyznaniowych w celu obchodzenia świąt religijnych nie będących dniami ustawowo wolnymi od pracy (Dz.U. 1999 nr 26 poz. 235)
Informacje aktualne na dzień: .
Zespół redakcyjny portalu dokłada wszelkich starań, aby prezentowane treści były zgodne z przepisami prawa, aktualne (na dzień publikacji, wskazany na każdej podstronie) i przydatne dla użytkowników. Zastrzegamy, że treści zamieszczone w portalu mają charakter wyłącznie informacyjny i jedynie ogólnie przedstawiają istotę poruszanych zagadnień. Nie stanowią porad czy opinii prawnych w indywidualnych sprawach i nie powinny być jedyną podstawą decyzji w kwestii rozwiązania konkretnych problemów prawnych. W celu uzyskania indywidualnej pomocy prawnej niezbędne jest zasięgnięcie porady u wykwalifikowanych podmiotów.