Niepełnosprawność oznacza trwałą okresową niezdolność do wypełniania ról społecznych z powodu stałego lub długotrwałego naruszenia sprawności organizmu.
W Polsce niepełnosprawność jest stwierdzana orzeczeniem Powiatowego (a w II instancji – Wojewódzkiego) Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności. Podstawowe regulacje w tym zakresie zawiera ustawa o rehabilitacji zawodowej i społecznej osób niepełnosprawnych.
Orzekanie o niepełnosprawności/stopniu niepełnosprawności
Na przestrzeni lat system orzecznictwa w sprawach związanych z niepełnosprawnością się zmieniał, dlatego wciąż funkcjonują w obrocie inne orzeczenia, wydane w innym stanie prawnym, które nie straciły ważności (np. orzeczenia o zaliczeniu do jednej z grup inwalidów).
Zasady orzekania o niepełnosprawności są takie same dla Polaków oraz cudzoziemców. Nie ma możliwości korzystania z uprawnień osoby niepełnosprawnej na podstawie zagranicznych dokumentów (np. orzeczeń wydanych za granicą). Orzeczenia są wydawane na wniosek osoby zainteresowanej, na podstawie dokumentacji medycznej oraz badania przeprowadzonego przez zespół orzekający. Ocenie podlega nie tylko sprawność fizyczna osoby, ale również jej funkcjonowanie w sferze psychicznej i społecznej. Wniosek wraz z dokumentacją medyczną jest składany do zespołu właściwego dla stałego miejsca zamieszkania osoby zainteresowanej. Jeżeli dokumentacja medyczna jest sporządzona w języku obcym, trzeba przedłożyć tłumaczenie przysięgłe dokumentów. Jeśli zespół uzna dokumentację za niewystarczającą, wezwie do jej uzupełnienia albo skieruje na dodatkowe badania lekarskie.
Zespół wydaje następujące rodzaje orzeczeń:
- orzeczenia o niepełnosprawności – dla osób do ukończenia 16 lat,
- orzeczenia o stopniu niepełnosprawności – dla osób, które ukończyły 16 lat. Zespół może orzec jeden z trzech stopni niepełnosprawności: lekki; umiarkowany; znaczny. Dodatkowo, w orzeczeniu wpisuje się symbol przyczyny niepełnosprawności oraz wskazania do ulg i uprawnień.
Legitymacja osoby niepełnosprawnej
Jest dokumentem potwierdzającym wydanie orzeczenia o niepełnosprawności. Na jej podstawie można korzystać z uprawnień i ulg. Jest wydawana bezpłatnie w zespole orzekającym. Symbol przyczyny niepełnosprawności oraz jej stopień są wpisywane w legitymacji na wniosek osoby niepełnosprawnej i zakodowane w legitymacji w formie kodu QR.
Szczegółowe informacje o legitymacji osoby niepełnosprawnej.
Uprawnienia osób niepełnosprawnych
Osoby niepełnosprawne korzystają z wielu ulg i udogodnień. Osoby z orzeczonym znacznym stopniem niepełnosprawności (czyli te w najtrudniejszej sytuacji), mają ułatwiony dostęp do świadczeń zdrowotnych.
Osoby niepełnosprawne mogą korzystać z różnych świadczeń przewidzianych w systemie ubezpieczeń społecznych, takich jak renty socjalne, renty z tytułu całkowitej lub częściowej niezdolności do pracy, świadczenia wspierające.
Przyznawaniem i wypłatą takich rent zajmuje się Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS). Szczegółowe informacje można uzyskać na stronie internetowej ZUS
Działania na rzecz osób niepełnosprawnych prowadzi, także Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych.
Niepełnosprawnym studentom i doktorantom przysługują specjalne stypendia, a ponadto wsparcie w procesie nauki (np. dostosowanie formy egzaminów czy adaptacja materiałów dydaktycznych). Każda uczelnia decyduje o zasadach i formach udzielanego wsparcia. Więcej informacji można znaleźć w zakładce Studenci niepełnosprawni.
Szczególne uprawnienia przysługują niepełnosprawnym pracownikom – zostały opisane w zakładce Uprawnienia pracowników niepełnosprawnych
System ulg dla niepełnosprawnych w Polsce nie jest jednolity. Uprawnienia zależą od stopnia niepełnosprawności, a czasami również od jej rodzaju. Wiele ulg jest ustanawianych lokalnie, bezpośrednio przez usługodawców lub przez organy poszczególnych miast czy powiatów, które organizują komunikację publiczną, administrują strefami płatnego parkowania, ustanawiają zasady korzystania z obiektów sportowych i obiektów kultury. Dlatego koniecznie trzeba sprawdzać aktualne informacje przed wizytą w danym miejscu.
Informacje aktualne na dzień: .
Zespół redakcyjny portalu dokłada wszelkich starań, aby prezentowane treści były zgodne z przepisami prawa, aktualne (na dzień publikacji, wskazany na każdej podstronie) i przydatne dla użytkowników. Zastrzegamy, że treści zamieszczone w portalu mają charakter wyłącznie informacyjny i jedynie ogólnie przedstawiają istotę poruszanych zagadnień. Nie stanowią porad czy opinii prawnych w indywidualnych sprawach i nie powinny być jedyną podstawą decyzji w kwestii rozwiązania konkretnych problemów prawnych. W celu uzyskania indywidualnej pomocy prawnej niezbędne jest zasięgnięcie porady u wykwalifikowanych podmiotów.