Zgodnie z treścią art. 18. Konstytucji RP, małżeństwo jest związkiem kobiety i mężczyzny. Przepis ten stanowi, że „Małżeństwo jako związek kobiety i mężczyzny, rodzina, macierzyństwo i rodzicielstwo znajdują się pod ochroną i opieką Rzeczypospolitej Polskiej”. Związek małżeński zawiera się przed Kierownikiem Urzędu stanu cywilnego, ale na mocy ustaw pomiędzy państwem a poszczególnymi kościołami ślub wyznaniowy, zawarty przed duchownym, po spełnieniu warunków przewidzianych w prawie państwowym, także wywołuje skutki cywilne (szczegóły w stosunku do konkretnego wyznania należy sprawdzić we właściwym akcie prawnym).
Zawarcie związku małżeńskiego wywołuje doniosłe skutki prawne (m.in. w zakresie stosunków majątkowych, zasad dziedziczenia). Rozwód natomiast jest osobno przeprowadzany dla małżeństwa cywilnego (wymaga procesu sądowego przed właściwym sądem okręgowym) i małżeństwa wyznaniowego (różne kościoły i związki wyznaniowe przewidują własne zasady rozwodu bądź unieważnienia małżeństwa). Wielożeństwo jest niedozwolone, a bigamia karana na mocy przepisów kodeksu karnego.
Podstawa prawna:
Art. 18 Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483, z 2001 r. Nr 28, poz. 319, z 2006 r. Nr 200, poz. 1471, z 2009 r., Nr 114, poz. 946.
Art. 206 ustawy z dnia z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 17, 1228)
Art 1-616Ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 2809)
Wykaz kościołów i związków wyznaniowych, których stosunki z państwem polskim uregulowano w stosownych ustawach.
Związki partnerskie nie zostały w Polsce uregulowane. Aktualnie trwają prace nad ustawą w tej sprawie.
Każde państwo ustala zasady zawierania, rozwiązywania, unieważniania związków małżeńskich na swoim terytorium. Regulacje te różnią się nawet w krajach bliskich kulturowo czy geograficznie.
W Polsce regulacje dotyczące małżeństwa zawiera kodeks rodzinny i opiekuńczy (Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy – t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 2809)
Wyróżniamy małżeństwa cywilne oraz wyznaniowe. Małżeństwa cywilne są zawierane przed Kierownikiem Urzędu Stanu Cywilnego (co do zasady w urzędzie, ale za zgodą Kierownika USC – także w innym miejscu, za dodatkową opłatą), za granicą małżeństwa obywateli polskich mogą być zawierane przed konsulem, natomiast małżeństwa wyznaniowe – przed duchownym wybranej religii. Zawarcie małżeństwa wyznaniowego powoduje takie same skutki w prawie cywilnym, jak małżeństwo zawarte w urzędzie, dlatego prawne warunki zawarcia ślubu wyznaniowego obejmują takie same podstawowe wymagania, jak przy małżeństwie cywilnym oraz kilka dodatkowych formalności (np. konieczność przedłożenia duchownemu zaświadczenia z urzędu oraz obowiązek przesłania przez duchownego dokumentów potwierdzających zawarcie związku małżeńskiego do urzędu w ustawowym terminie).
Warunki zawarcia związku małżeńskiego w Polsce są następujące:
- Małżeństwo jest związkiem kobiety i mężczyzny;
- Można mieć w jednym czasie tylko jedną żonę (mężczyźni) albo jednego męża (kobiety);
- Narzeczeni muszą być pełnoletni, tzn. ukończyć 18 lat (wyjątkowo, za zgodą sądu, małżeństwo może zawrzeć kobieta, która ukończyła 16 lat);
- Narzeczeni nie mogą pozostawać w innym związku małżeńskim. Narzeczeni nie mogą być spokrewnieni lub spowinowaceni w linii prostej, nie mogą być rodzeństwem ani pozostawać ze sobą w stosunku przysposobienia (adopcji);
- Narzeczeni nie mogą być dotknięci chorobą psychiczną albo niedorozwojem umysłowym ani ubezwłasnowolnieni całkowicie.
Podstawa prawna:
art. 1-22 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 2809)
Rozwód jest możliwy, ale wymaga postępowania sądowego (i spełnienia prawnych przesłanek rozwodu).
Formalności związane z zawarciem małżeństwa trzeba załatwiać na minimum miesiąc przed planowaną datą ślubu.
Wymagane dokumenty (Informacje pochodzą ze strony rządowej Weź ślub cywilny – Gov.pl – Portal Gov.pl):
- dokument tożsamości – dowód osobisty lub paszport,
- dowód wniesienia opłaty skarbowej – można zapłacić w kasie urzędu albo przelewem na konto urzędu,
- zezwolenie sądu na zawarcie małżeństwa (w przypadku kobiet, które ukończyły 16 lat oraz w przypadku osób ubezwłasnowolnionych całkowicie),
- zezwolenie sądu na zawarcie małżeństwa przez pełnomocnika wraz z pełnomocnictwem, jeśli narzeczeni chcą skorzystać z pomocy pełnomocnika,
- obywatele polscy, którzy nie mają polskich aktów stanu cywilnego, muszą przedstawić:
- zagraniczny odpowiednik aktu urodzenia,
- jeśli byli wcześniej w związku małżeńskim, zagraniczny odpowiednik aktu małżeństwa wraz z dokumentem, który potwierdzi ustanie albo unieważnienie małżeństwa albo dokumentem, który potwierdzi nieistnienie małżeństwa.
Cudzoziemiec – przedstawia dodatkowe dokumenty:
- dokument, który potwierdzi, że może zawrzeć związek małżeński według prawa, które obowiązuje w kraju, z którego cudzoziemiec pochodzi (dokument stwierdzający, że zgodnie z właściwym prawem ta osoba może wziąć ślub). W przypadku wyjątkowych trudności w uzyskaniu takiego dokumentu jest wyjątkowo trudne, czyli istnieją trudne do przezwyciężenia przeszkody (przykładowo wojna w kraju pochodzenia), sąd może zwolnić z obowiązku złożenia takiego dokumentu – wtedy sąd ustali, czy ta osoba może wziąć ślub. W takiej sytuacji trzeba mieć ze sobą orzeczenie sądu w tej sprawie. Cudzoziemiec musi złożyć wniosek do sądu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania,
- jeśli złożone dokumenty nie pozwolą na ustalenie danych, które kierownik USC wpisuje do aktu małżeństwa (ustalenie danych osoby i jej stanu cywilnego), wówczas Kierownik USC może wymagać od cudzoziemca przedstawienia:
- odpis aktu urodzenia,
- a jeśli osoba ta była wcześniej w związku małżeńskim:
- odpis aktu małżeństwa z informacją o tym, że osoba nie jest już w tym związku małżeńskim (to jest z adnotacją o ustaniu, unieważnieniu albo nieistnieniu małżeństwa)
lub - odpis aktu małżeństwa z dokumentem, który potwierdzi ustanie lub unieważnienie małżeństwa albo dokumentem, który potwierdzi nieistnienie małżeństwa;
- odpis aktu małżeństwa z informacją o tym, że osoba nie jest już w tym związku małżeńskim (to jest z adnotacją o ustaniu, unieważnieniu albo nieistnieniu małżeństwa)
- wszystkie dokumenty sporządzone w obcym języku, muszą zostać przetłumaczone na język polski przez tłumacza przysięgłego lub polskiego konsula,
- jeśli chociaż jedno z narzeczonych nie potrafi porozumieć się z kierownikiem USC, na przykład nie mówi po polsku – narzeczeni muszą zapewnić tłumacza. Nie jest to obowiązkiem urzędu, ale narzeczonych.
Jeżeli narzeczeni mają zagraniczne dokumenty, potrzebne do zawarcia małżeństwa (np. akty stanu cywilnego, zaświadczenia, dokumenty sądowe), to muszą przedstawić je wraz z uwierzytelnionym tłumaczeniem na język polski. Może być wymaga legalizacja dokumentu lub klauzuli apostille (więcej informacji na ten temat w Zakładce Uwierzytelnianie zagranicznych dokumentów urzędowych)
Podstawa prawna:
Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jednolity Dz. U. z 2019 r. poz. 2086 z późn. zm.)
Ustawa z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (tekst jednolity Dz. U. z 2023 r. poz. 1378, 1615)
Informacje aktualne na dzień: .
Zespół redakcyjny portalu dokłada wszelkich starań, aby prezentowane treści były zgodne z przepisami prawa, aktualne (na dzień publikacji, wskazany na każdej podstronie) i przydatne dla użytkowników. Zastrzegamy, że treści zamieszczone w portalu mają charakter wyłącznie informacyjny i jedynie ogólnie przedstawiają istotę poruszanych zagadnień. Nie stanowią porad czy opinii prawnych w indywidualnych sprawach i nie powinny być jedyną podstawą decyzji w kwestii rozwiązania konkretnych problemów prawnych. W celu uzyskania indywidualnej pomocy prawnej niezbędne jest zasięgnięcie porady u wykwalifikowanych podmiotów.