Kultura i zwyczaje

Polska może poszczycić się bogatymi zbiorami literatury, malarstwa i innych dzieł sztuki, które gromadzone były przez kolejne stulecia.  

Polska literatura jest bogata i różnorodna, pełna pisarzy, którzy przyczynili się do rozwoju światowej kultury i literatury. Od epickich dzieł poezji po głębokie powieści i dramaty, polscy pisarze zawsze mieli wyjątkową zdolność do uchwycenia esencji ludzkiej egzystencji i społecznych zmagań. Wśród najwybitniejszych polskich pisarzy, którzy mieli ogromny wpływ nie tylko na polską, ale i światową literaturę należy wymienić:

• Twórców epoki romantyzmu: Adama Mickiewicza, Juliusza Słowackiego, Cypriana Kamila Norwida czy Aleksandra Fredro. Romantyzm, który przypada na okres rozbiorów i walki o niepodległość, był kluczowym okresem w polskiej literaturze. Wówczas powstały jedne z ważniejszych dzieł literatury polskiej tj.: „Pan Tadeusz”, „Dziady”, “Balladyna”, „Kordian”, “Zemsta”.
• Twórców epoki pozytywizmu – do najważniejszych twórców tej epoki należą takie postacie jak Eliza Orzeszkowa, Bolesław Prus, Maria Konopnicka, Adam Asnyk, Henryk Sienkiewicz. Gdy na mapie zabrakło polskiego państwa, a o losie narodu decydowali obcy, to oni wzięli odpowiedzialność za przetrwanie polskości. Krzepili serca pamięcią dawnej chwały, piętnowali narodowe przywary, edukowali społeczeństwo, budowali nowoczesny naród. Ich spektakularne powieści, narodowe epopeje czy pouczające nowele stały się fundamentem narodowej świadomości. Z tego okresu pochodzą wielkie dzieła takie jak: “Lalka”, “Nad Niemnem”, “Trylogia” czy nagrodzona literacką nagrodą Nobla “Quo Vadis”
• Twórców Młodej Polski.: Władysława Reymonta, Gabrielę Zapolską, Stefana Żeromskiego. Stanisława Wyspiańskiego, Kazimierza Przerwę Tetmajera, Leopold Staff. W Młodej Polsce dominowały nastroje pesymistyczne, pojawił się kryzys końca wieku, poczucie znużenia i zagrożenia, odrzucenie wartości, niechęć do cywilizacji. Są to czasy bardzo poetyckie, z tego okresu pochodzą też dzieła dramatyczne (“Wesele” “Moralność Pani Dulskiej”). Literatura Młodej Polski to też proza – “Chłopi” Reymonta (za które otrzymał literacką nagrodę Nobla) oraz “Ludzie bezdomni” Stefana Żeromskiego. 
• Twórców XX wieku – Witolda Gombrowicza, Bruno Schulza, Stanisława Witkiewicza, Zofię Nałkowską, Tadeusza Boy-Żeleńskiego, Kamila Baczyńskiego, Czesława Miłosza
• Twórców współczesnych – Wisławę Szymborską, Olgę Tokarczuk. Obie nagrodzone literackimi nagrodami Nobla za całokształt twórczości. Stanisława Lema oraz Andrzeja Sapkowskiego, wyróżniających się w dziedzinie literatury fantastycznej oraz gatunku science-fiction. Powieści obu Autorów stały się kanwą do scenariuszy filmowych (“Solaris”) oraz adaptacji doczekały się adaptacji telewizyjnych (“Wiedźmin”).

Muzyka klasyczna od wieków stanowi nieodłączny element polskiej kultury. Jej historia sięga czasów średniowiecza, kiedy to zaczęły kształtować się pierwsze ośrodki uprawiania muzyki na ziemiach polskich. Rozkwitła ona szczególnie w epoce renesansu, baroku i romantyzmu, kiedy to działali najwybitniejsi rodzimi kompozytorzy. Ich dzieła na trwałe wpisały się w dziedzictwo polskiej kultury. Również współcześnie muzyka klasyczna odgrywa istotną rolę w życiu artystycznym kraju. Przez wieki wykształciło się wielu wybitnych kompozytorów, którzy wnieśli ogromny wkład w rozwój rodzimej twórczości muzycznej i zyskali światowy rozgłos. Wśród najważniejszych postaci polskiej muzyki poważnej wymienić należy Fryderyka Chopina, Stanisława Moniuszkę, Karola Szymanowskiego, Witolda Lutosławskiego, Henryka Mikołaja Góreckiego oraz Krzysztofa Pendereckiego. Każdy z tych kompozytorów wyróżniał się oryginalnym stylem i nowatorskim podejściem do warsztatu kompozytorskiego. Ich twórczość obejmuje szerokie spektrum gatunków i form muzycznych – od miniatur fortepianowych, przez operę, po wielkie formy symfoniczne. Dzieła wymienionych twórców do dziś stanowią kanon polskiej kultury muzycznej i są chętnie wykonywane na estradach koncertowych całego świata.

Malarstwo polskie również posiada bogatą tradycję i wiele znanych nazwisk w tej dziedzinie sztuki. Chociaż malarze polscy stosunkowo rzadko cieszą się międzynarodową sławą, możemy się jednak pochwalić kilkoma nazwiskami, które zdobyły uznanie nie tylko w kraju. Pierwszym polskim malarzem europejskiego formatu był Piotr Michałowski, portrecista i batalista. W malarstwie batalistycznym specjalizowali się również bracia Juliusz Kossak i Wojciech Kossak, który wspólnie z Janem Styką namalowali ”Panoramę Racławicką (obraz wielkiego formatu 15×114 m)” Uwiecznienie powstania styczniowego stawiał sobie za cel z kolei Artur Grottger.
Jednak najwybitniejszym przedstawicielem malarstwa historycznego był Jan Matejko. Obrazy, które tworzył, przedstawiały wielokrotnie najważniejsze wydarzenia z historii Polski, uznawany jest za twórcę narodowej szkoły malarstwa historycznego. Jego obrazy ceniono zarówno w kraju, jak i na arenie międzynarodowej. I tak na przykład w Paryżu odebrał złote medale za ”Kazanie Skargi” oraz obraz ”Rejtan – upadek Polski”.
Uznanie w kraju przyniosła mu ”Unia Lubelska”, zaś międzynarodową sławę potwierdziły: najwyższe francuskie odznaczenie – Legia Honorowa oraz członkostwo Académie des Beaux-Arts w Paryżu. Z kolei obraz ”Dziewica Orleańska” przyniósł mu tytuł doktora honoris causa Uniwersytetu Jagiellońskiego. Malarstwem krajobrazowym i rodzajowym zajmowali się: Józef Chełmoński i Leon Wyczółkowski. Młodą Polskę w malarstwie reprezentowali: Jacek Malczewski, Stanisław Wyspiański i Józef Mehoffer. Do grona najwybitniejszych malarzy prymitywistów na świecie należy Nikifor. Jego dorobek liczy kilkadziesiąt tysięcy prac. Malował pejzaże z sylwetką cerkwi, krajobrazy krynickie, krakowskie i warszawskie, fragmenty architektury oraz wnętrza budynków. Lubił portretować znajomych i przechodniów, a szczególnie chętnie tworzył autoportrety.

Polska jest krajem, który wydał wiele wybitnych reżyserów filmowych. Ich prace zdobywały międzynarodowe uznanie, a niektóre z nich uznano za najważniejsze dzieła w historii kina. Polska kinematografia ma długą historię i wiele sukcesów na swoim koncie, w tym  kilkanaście Oscarów i niemal 30 nominacji. Wśród laureatów tej nagrody wymienić należy:

• Andrzeja Wajdę, który został uhonorowany przez Amerykańską Akademię Filmową Oskarem za całokształt twórczości, trzy zaś spośród wyreżyserowanych przez niego dzieł (“Panny z Wilka”, “Człowiek z żelaza” oraz “Katyń” otrzymały nominację do tej prestiżowej nagrody.
• Romana Polańskiego, którego “Nóż w wodzie” był pierwszym nominowanym do Oskara polskim filmem. Jest jednym z bardziej rozpoznawanych polskich reżyserów filmowych. Ma na koncie wybitne dzieła sztuki filmowej, w tym nagrodzony Złotą Palmą w Cannes, nominowany aż w 7 kategoriach do Oscara, zdobywając 3 statuetki, w tym za reżyserię “Pianistę”.
• Krzysztofa Kieślowskiego, który uważany jest za jednego z głównych reprezentantów tzw. „Kina moralnego niepokoju”. Na arenie międzynarodowej został zauważony w 1988 roku dzięki tytułowi „Krótki film o zabijaniu”, nagrodzonym na Festiwalu w Cannes. Obraz ten był częścią wysoko cenionego w kraju i za granicą „Dekalogu” – serii 10 filmów opartych na motywie biblijnych 10 przykazań. Inne dzieła Autora doceniane przez krytyków filmowych to „Podwójne życie Weroniki”, czy seria „Trzy Kolory – Niebieski/Biały/Czerwony”.
• Agnieszkę Holland – jedna z bardziej rozpoznawalnych polskich twórców filmu. Jej filmy były wielokrotnie nagradzane. Wśród dzieł Artystki warto wymienić “Zabić księdza”, “Tajemniczy ogród”, “Gorzkie Żniwo”, czy “Europa, Europa”.
• Pawła Pawlikowskiego, którego filmy zostały docenione przez Amerykańską Akademię Filmową: “Ida” jako pierwszy film w historii polskiego kina został uhonorowany Oscarem, w kategorii “najlepszy film nieanglojęzyczny”, “Zimna wojna” z nominacją do Oscara w kategorii reżyseria.
• Jana Komasę, przedstawiciela nowego pokolenia filmowców. Jego debiutem fabularnym i przełomem w karierze był film pt. „Sala Samobójców” z 2011 roku, licznie nagradzany na festiwalach na całym świecie. Ogromnym powodzeniem w Polsce i za granicą okazał się film „Boże Ciało”, inspirowany prawdziwą historią młodego mężczyzny, który postanawia zostać księdzem po wyjściu z zakładu karnego. „Boże Ciało” było nominowane do Oscara jako „Najlepszy film nieanglojęzyczny”.

Polska kultura kładzie duży nacisk na więzi rodzinne. Rodzina jest często postrzegana jako podstawowa jednostka społeczna. Spotkania rodzinne są ważne, a gościnność to kluczowy element polskiego społeczeństwa – Polacy są znani z serdecznego przyjmowania gości. W kulturze polskiej gościnność rozumiana jest jako: serdeczność, życzliwość i bezinteresowność. Można dodać, że oznacza to przygotowanie jedzenia, zaopiekowanie się gościem, aby spędził miło czas, a czasami również przenocowanie.

Dużą rolę w rodzinach pełnią także dziadkowie, nierzadko zajmując się wnukami lub organizując rodzinne niedzielne obiady.

Oprócz głównych świąt, Polacy celebrują także wiele innych uroczystości rodzinnych, które odgrywają istotną rolę w życiu społecznym. Należą do nich między innymi: chrzciny, komunie, śluby, imieniny oraz urodziny.

Chrzciny to pierwsza ważna ceremonia religijna, podczas której dziecko zostaje włączone do wspólnoty Kościoła.

Pierwsza Komunia Święta to kolejny znaczący moment w życiu katolickiej rodziny, obchodzony zazwyczaj z dużą uroczystością.

Śluby, zarówno cywilne, jak i kościelne, są jednymi z najważniejszych wydarzeń, którym towarzyszą huczne przyjęcia i wielopokoleniowe spotkania rodzinne.

Imieniny to tradycja świętowania dnia świętego patrona danej osoby, często obchodzona równie uroczyście jak urodziny.

Urodziny to coroczna okazja do świętowania z bliskimi i przyjaciółmi, przy czym szczególnie ważne są okrągłe rocznice, takie jak 18. czy 50. urodziny, które zazwyczaj odbywają się z większym rozmachem.

W Polsce obchodzi się święta związane z rodziną i bliskimi:

• Dzień Babci – 21 stycznia,
• Dzień Dziadka – 22 stycznia,
• Dzień Kobiet – 8 marca,
• Dzień Matki – 26 maja,
• Dzień Dziecka – 1 czerwca,
• Dzień Ojca – 23 czerwca.

Każda z tych uroczystości, choć różniąca się charakterem, jest okazją do podkreślenia więzi rodzinnych, wspólnego świętowania oraz utrwalania tradycji i obyczajów.

Naród Polski lubi świętować i ma ku temu wiele okazji. Jesteśmy mocno przywiązani do tradycji i chętnie podtrzymujemy dawne obyczaje. Związek z tradycją Polacy najmocniej odczuwają w czasie obchodów największych świąt, takich jak Boże Narodzenie, Wielkanoc, Wszystkich Świętych czy Boże Ciało.

Boże Narodzenie

To jedno z najbardziej oczekiwanych świąt w Polsce, pełne tradycji, symboli i radosnego współdzielenia czasu z bliskimi. Polska kultura bożonarodzeniowa jest głęboko zakorzeniona w tradycji ludowej, tworząc unikalną mozaikę obyczajów, zwyczajów oraz symboli charakterystycznych dla tego czasu. Zwyczaje bożonarodzeniowe w Polsce cały czas są kultywowane i przekazywane z pokolenia na pokolenie. Jest to nie tylko kwestia wiary, ale również element polskiej kultury. Wielu osobom trudno wyobrazić sobie święta bez ubierania choinki, śpiewania kolęd czy zapachu potraw wigilijnych. Jednym z najważniejszych elementów obchodzenia Świąt Bożego Narodzenia w Polsce jest wieczerza wigilijna. Dzień przed Bożym Narodzeniem, czyli 24 grudnia, rodziny zasiadają do uroczystej kolacji. Według tradycji na stole powinno znaleźć się 12 potraw, które symbolizują 12 apostołów. Kolejną polską tradycją bożonarodzeniową jest umieszczanie sianka pod obrusem na wigilijnym stole. Sianko symbolizuje ubóstwo, w jakim przyszedł na świat Jezus. Według tradycji ma to przynieść dobrobyt dla domowników. W niektórych regionach Polski zwyczajem jest wyciąganie źdźbła siana spod obrusa, im dłuższe źdźbło, tym większa pomyślność w kolejnym roku. Jednym z bardziej znanych polskich zwyczajów bożonarodzeniowych jest składanie sobie życzeń i łamanie się opłatkiem podczas wieczerzy wigilijnej. Ciekawym zwyczajem bożonarodzeniowym w Polsce jest pozostawienie pustego miejsca przy stole dla niespodziewanego gościa. W wigilijny wieczór nikt nie powinien być głodny i samotny, czego symbolem jest właśnie puste miejsce z gotowym nakryciem. W wieczór wigilijny wyczekujemy pierwszej gwiazdki będącej symbolem Gwiazdy Betlejemskiej, która wskazywała Trzem Królom drogę do nowonarodzonego Jezusa. Zgodnie z tradycją dopiero po pojawieniu się na niebie pierwszej gwiazdy możemy zasiąść do wigilijnej kolacji, a następnie otworzyć prezenty. Nieodłącznym elementem polskiej tradycji świątecznej jest przystrajanie choinki. Tradycyjnie choinkę ubieramy w wigilię Bożego Narodzenia, choć obecnie wielu Polaków robi to wcześniej. Wciąż żywą i kultywowaną tradycją jest śpiewanie kolęd w rodzinnym gronie. W Polsce Wigilia 24 grudnia jest wyjątkowo ważnym świętem, kiedy to rodziny spotykają się przy wigilijnym stole. Tradycyjnie spożywa się 12 bezmięsnych potraw, a także dzieli się opłatkiem, składając sobie życzenia. Wkłada się siano pod obrus i pozostawia jedno wolne miejsce przy stole dla niezapowiedzianego gościa. W niemal każdym polskim domu, w tym szczególnym okresie, nieodłącznymi elementami są choinka, opłatek, wspólne kolędowanie i prezenty. Kolejne dni, 25 i 26 grudnia, to Boże Narodzenie, które również obchodzone jest uroczyście jako dwa dni świąt, często spędzane w gronie rodziny.

Wielkanoc

To najstarsze i bardzo ważne święto chrześcijańskie, upamiętniające zmartwychwstanie Jezusa Chrystusa. Jako święto ruchome, obchodzona jest w pierwszą niedzielę po wiosennej pełni Księżyca, przypadając między 21 marca a 25 kwietnia. Święta Wielkanocne poprzedzają uroczystości Wielkiego Tygodnia. Jest to czas przemyśleń i postu. W Wielką Sobotę tradycyjnie związana jest ze święceniem pokarmów oraz pisanek – (zdobionych różną techniką jajek) w kościele. Święcone potrawy spożywa się podczas uroczystego śniadania wielkanocnego w niedzielę. W drugi dzień świąt, zwyczajem do dziś kultywowanym, jest symboliczne oblewanie wodą, które ma oblanej Pannie przynosić szczęście (Lany Poniedziałek lub Śmigus Dyngus).

Święto Zmarłych/Wszystkich Świętych (1 listopada):

Jedno z ważniejszych i bardzo refleksyjnych świąt w Polsce, mające na celu upamiętnienie wszystkich świętych oraz zmarłych. Tego dnia Polacy licznie odwiedzają cmentarze, aby oddać hołd zmarłym bliskim i wyrazić swoją pamięć o nich. Zgodnie z tradycją, przynoszą na groby kwiaty, najczęściej chryzantemy oraz zapalają znicze, które symbolizują wieczne życie i pamięć. Cmentarze rozświetlone tysiącami płomieni tworzą niezwykle poruszający widok, podkreślający powagę chwili.

Boże Ciało

Zawsze wypada w czwartek. Obchodzi się je 60 dni po Zmartwychwstaniu Chrystusa w pierwszy czwartek po oktawie Zesłania Ducha Świętego. Jedno z głównych świąt obchodzonych w Kościele katolickim. Jest to celebra Najświętszego Ciała i Krwi Chrystusa – cudu przemiany konsekrowanego chleba i wina w Ciało i Krew Chrystusa. Nieodłącznym elementem święta Bożego Ciała jest procesja eucharystyczna.

Polacy obchodzą też szereg uroczystości państwowych, m.in. rocznicę odzyskania przez Polskę niepodległości – które nastąpiło 11 listopada 1918 roku. 1 maja świętowane jest Święto Pracy, 2 maja Święto Flagi Rzeczypospolitej Polskiej, a 3 maja święto konstytucji, na pamiątkę uchwalenia w 1791 roku pierwszej polskiej ustawy zasadniczej.

Okazją do świętowania są też tzw. Andrzejki. Jest to ostatnia szansa na zabawę przed Adwentem, kiedy zwyczajowo wróży się na nadchodzący rok. Najpopularniejsze są przy tym wróżby z gorącego wosku. Obchodzone są 30 listopada. Polacy świętują nadejście Nowego roku, podczas zabaw sylwestrowych organizowanych w ostatnim dniu roku. Okresem zabaw jest Karnawał, kiedy organizowane są bale, maskarady i inne zabawy. Jego bieg rozpoczyna Święto Trzech Króli 6 stycznia, a kończy Środa Popielcowa.

Elementem dziedzictwa kulturowego Polski są tradycje ludowe. Polskie obrzędy i zwyczaje. Są one odzwierciedleniem naszej historii i obyczajowości. Wśród bardziej popularnych i do dziś kultywowanych można wymienić:

• Topienie Marzanny -to zwyczaj związany z nadejściem wiosny i pożegnaniem zimy. Powinien odbywać się w okolicach wiosennej równonocy. Powszechnie ustaloną datą jest jednak 21 marca, czyli dzień oznaczający koniec zimy i pierwszy dzień kalendarzowej wiosny. Zwyczaj polega na symbolicznym utopieniu lub spaleniu przybranej kukły. topienie kukły w wodzie miało na celu nie tylko symboliczne przegonienie zimy, ale także oczyszczenie wspólnoty z wszelkich negatywnych energii i chorób. Wierzono, że woda zabiera Marzannę, a wraz z nią wszelkie złe moce i niepomyślności, otwierając drogę dla odrodzenia i pomyślności, które ma przynieść nadchodząca wiosna.
• Niedzielę Palmową – Podstawowym wymiarem świętowania Niedzieli Palmowej jest upamiętnienie uroczystego wjazdu Chrystusa do Jerozolimy. Na widok wjeżdżającego w bramy miasta Chrystusa, zgromadzony tłum miał rzucać na drogę gałązki. Głównym zwyczajem w polskiej tradycji jest gromadzenie się pod Kościołem w celu poświęcenia przyniesionej palmy i uczestnictwo w procesji, mającej dziś charakter triumfalny, a następnie udział w liturgii. Tradycyjnie palmę należy wykonać własnoręcznie. Tradycyjne palmy przygotowywano z gałązek wierzby, która jest znakiem zmartwychwstania i nieśmiertelności. Oprócz gałązek wierzbowych do wykonania palmy używano również gałązek malin i porzeczek. Ścinano je w Środę Popielcową i wkładano do wody aby zdążyły puścić pąki na Palmową Niedzielę. Tak przygotowaną palmę dekorowano jeszcze bukszpanem, barwinkiem czy cisem.  W Lipnicy Murowanej (woj. Małopolskie) każdego roku, w Niedzielę Palmową rozstrzyga się konkurs na najpiękniejszą oraz największą palmę.
• Zielone Świątki – jest to ludowa nazwa święta kościelnego – Zesłania Ducha Świętego na apostołów, zamykającego wielkanocny cykl świąteczny, uznanego za jedno z najstarszych i największych świat w kościelnym kalendarzu liturgicznym, Obchodzi się je 49 lub 50 dni po Wielkanocy. Z obchodami kościelnymi Zielonych Świątek, w przeszłości, łączyły się różne obrzędy ludowe powitania wiosny i zwyczaje rolnicze i pasterskie. Do dnia dzisiejszego zwyczajem zachowywanym na wsi jest tradycja majenia ścian domów, wrót i płotów zielonymi, najczęściej brzozowymi gałęziami. Do dnia dzisiejszego, dla tradycji, w wielu domach, w Zielone Świątki ustawia się dzbany i wazony z tatarakiem, czyli kalmusowym zielem.
• Noc świętojańską – celebrowana jest podczas najkrótszej nocy w roku (z 21 na 22 czerwca – w czasie, kiedy najczęściej następowało letnie przesilenie).  Niesie za sobą długą historię i bogate tradycje. Dawni Słowianie obchodzili Noc Kupały, święto witalności i płodności. Po przejęciu przez chrześcijaństwo nazywano to święto Nocą Świętojańską – nazywaną też wigilią świętego Jana Chrzciciela. Ważnym symbolem nocy świętojańskiej jest ogień. Symbolizuje on męskość oraz oczyszczenie i obronę przed złem. Dlatego jedną z tradycji tej nocy jest palenie ognisk wokół, których się tańczy i skakanie przez ogień. Wg wierzeń ma to przynieść odpędzenie złych duchów, zdrowie, pomyślność i płodność. Nieodłącznym elementem obchodów było poszukiwanie kwiatu paproci, który zakwitał tylko w tę jedną, szczególną noc, a znalazcy miał dać szczęście i bogactwo. Kolejną tradycją Nocy Kupały jest wróżebne puszczanie zielnych wianków na wodzie. Jest to wróżba, która obecnie skierowana jest głównie do panien i kawalerów. Dziewczęta, tworząc wianki samodzielnie, wrzucały je do nurtu rzeki, oddalając tym samym nieudane, nieszczęśliwe lub nieosiągnięte uczucia. Kawalerowie mieli za zadanie wyłowić wianek. Jeśli im się to nie udało, przewidywano, że właścicielka wianka nie będzie miała szczęścia w miłości przez cały rok. Jeśli natomiast młody mężczyzna nie złapał żadnego wianka w trakcie nocy, również miał przeżywać kolejne dwanaście miesięcy w samotności. Jeszcze gorszą wróżbą była sytuacja, gdy wianek zaplątał się w sitowie lub zatonął. Miało to oznaczać trudności miłosne, niewłaściwie skierowane uczucia lub osamotnienie.
• Dożynki – to najważniejsze święto dla wszystkich, którzy związani są z ziemią i jej plonami. Są jednym z największych i najuroczystszych świąt rolników w Polsce. Święto to zwieńcza całoroczną pracę w polu i jest wyśmienitą okazją do zabawy i ucztowania. „Dożynki” oznaczają tradycyjną uroczystość z okazji zakończenia zbioru zbóż. Etymologia tego słowa pochodzi od czasownika „żąć” (ścinać zboże). Tradycyjnie święto to odprawiane jest na przełomie sierpnia i września. Współczesne uroczystości dożynkowe mają oczywiście charakter religijny. Odprawiany jest obrzęd liturgiczny, podczas którego święcone są płody roli i wieńce.
• Redyk – to element tradycji bacowskiej, czyli tradycji górali zajmujących się pasterstwem i przetwórstwem elementów pochodzących z tego pasterstwa. Jest to zwyczaj polegający na uroczystym  wyjściu pasterzy ze stadami owiec na wypas na górskich halach (redyk wiosenny), a także ich powrót z wypasu (redyk jesienny). Tradycyjnie wypas powinien rozpocząć się w okolicach Świętego Wojciecha, czyli w granicach 23 kwietnia, a zakończyć w okolicach Świętego Michała Archanioła, czyli 29 września. Redyk to nie tylko znaczące wydarzenie dla społeczności góralskiej, ale także ciekawy element kultury ludowej, który przyciąga turystów i ciekawskich. To wydarzenie, łączące w sobie elementy religijne, kulturowe i przyrodnicze, stanowi ważny element dziedzictwa kulturowego Podhala. To przykład, jak tradycje i zwyczaje mogą przetrwać wieki, dostosowując się do zmieniających się warunków, ale zawsze pozostając wierne swoim korzeniom.
• Kolędowanie – Kolędą, kolędowaniem nazywane jest nie tylko wykonywanie bożonarodzeniowych pieśni, ale również obrzęd ludowy, podczas którego kolędnicy obchodzą domy w okresie świątecznym. Okres kolędowania rozpoczyna się zazwyczaj w drugi dzień Świąt Bożego Narodzenia. Zwyczaj chodzenia po kolędzie wiąże się z długoletnią narodową tradycją. Zgodnie z dawną tradycją, za kolędników przebierali się chłopcy w wieku 6-13 lat, którzy nieśli ruchomą, kolorową gwiazdę betlejemską. Dziś limit wieku, a także płci, już nie obowiązuje. Kolędnicy chodzą od domu do domu w okresie bożonarodzeniowym, aż do 6 stycznia – Święta Trzech Króli, nazywanych jeszcze od czasów dawnych Słowian mianem „godów”. W grupie kolędników znaleźć się muszą Trzej Królowie, turoń, Herod, personifikacja śmierci i diabła. Często pojawiają się również postacie przebrane w skóry zwierząt, zwłaszcza baranice. W tym czasie po domach obnosi się również szopkę. Ważnym elementem kolędowania jest życzenie gospodarzom wszystkiego dobrego w nadchodzącym roku, wspólne śpiewanie kolęd i ofiarowywanie przez gospodarzy odwiedzającym kolędnikom drobnych podarków.

Warto pamiętać, że w dni świąteczne tj.:

• 1 stycznia – Nowy Rok,
• 6 stycznia – Święto Trzech Króli,
• pierwszy dzień Wielkiej Nocy,
• drugi dzień Wielkiej Nocy,
• 1 maja – Święto Państwowe,
• 3 maja – Święto Narodowe Trzeciego Maja,
• pierwszy dzień Zielonych Świątek,
• dzień Bożego Ciała,
• 15 sierpnia – Wniebowzięcie Najświętszej Maryi Panny,
• 1 listopada – Wszystkich Świętych,
• 11 listopada – Narodowe Święto Niepodległości,
• 25 grudnia – pierwszy dzień Bożego Narodzenia,
• 26 grudnia – drugi dzień Bożego Narodzenia

Wszystkie urzędy, duże centra handlowe oraz większość sklepów są zamknięte. Ponadto, zakupy mogą być utrudnione również w większość niedziel, ponieważ w Polsce obowiązuje zakaz handlu, z wyjątkiem kilku wyznaczonych niedziel w roku.

Tradycyjne dania kuchni polskiej stanowią efekt połączenia różnych lokalnych tradycji kulinarnych oraz wpływów narodowości, które zamieszkiwały na terenie naszego kraju. W efekcie powstała bardzo zróżnicowana kuchnia, Polska kuchnia jest sycąca, oparta na tradycyjnych, prostych produktach. Opiera się głównie na daniach z mięsnych i mącznych. Do podstawowych składników tradycyjnej polskiej kuchni należą ziemniaki, buraki, ogórki, zboża, grzyby oraz różne rodzaje mięsa. Polska kuchnia Znana jest również z dużej ilości kiszonek, takich jak ogórki kiszone czy kapusta kiszona. Kiszona kapusta jest istotnym składnikiem wielu tradycyjnych dań Polska kuchnia wyróżnia się również doskonałym chlebem i smakowitymi wędlinami (szczególnie kiełbasą).  Do tradycyjnych polskich potraw zaliczamy:

Pierogi: Podaje się je zarówno na słono, jak i na słodko. W wersji wytrawnej nadziewane są zazwyczaj mięsem, kapustą z grzybami, z serem i ziemniakami (tzw. pierogi ruskie, pochodzące z terenów Galicji), podawane z okrasą, zaś w przypadku pierogów na słodko nadzienie to twaróg lub owoce. Pierogi na słodki serwowane są zazwyczaj ze śmietaną i cukrem.

Bigos: smaczne danie na bazie kapusty z dodatkiem warzyw, grzybów, kawałków kiełbasy i wędzonego mięsa; tradycyjne danie polskie

Żurek: to kwaśna zupa gotowana na mięsnym wywarze z zakwasem chlebowym z mąki żytniej, którą podaje się z ziemniakami, białą kiełbasą oraz jajkiem na twardo.

Schabowy: Kotlet schabowy to klasyk kuchni polskiej, obowiązkowa pozycja w wielu polskich domach podczas niedzielnego obiadu. Przez ponad 100 lat doczekał się wielu interpretacji klasycznego przepisu. Może być smażony na smalcu, na oleju, w panierce, z jajkiem sadzonym, z kością lub bez kości. Można podawać go na wiele sposobów, najczęściej podawany jest z ziemniakami i kapustą.

Gołąbki: potrwa na bazie mielonego mięsa (zazwyczaj wieprzowego) wymieszanego z ryżem, zawiniętego w liście kapusty i duszone w sosie własnym. Podawane z sosem pomidorowym lub grzybowym.

Rolada śląska/zrazy polskie/zrazy zawijane: Mięso wołowe, zawijane wokół farszu z boczku, cebuli, ogórków kiszonych, a czasem również musztardy, które po związaniu nicią jest duszone lub pieczone. Tradycyjne danie, które jest obowiązkowym elementem niedzielnych obiadów oraz świątecznych posiłków w wielu polskich domach. Podawane w towarzystwie klusek oraz duszonej kapusty czerwonej.

Kluski śląskie to małe kluski ziemniaczane z charakterystycznym wgłębieniem, podawane jako dodatek do mięs i sosów.

Kopytka to miękkie kluski z gotowanych ziemniaków i mąki, podawane z sosem lub masłem.

Kaszanka to kiełbasa z kaszy gryczanej i krwi wieprzowej, doprawiona ziołami, często grillowana lub smażona.

Placki ziemniaczane to smażone placki z tartej masy ziemniaczanej, podawane często ze śmietaną lub cukrem.

Istotnym elementem polskiej kuchni są pożywne i smaczne zupy. Wśród nich szczególne miejsce na polskich stołach zajmują:

Rosół to tradycyjna polska zupa na bazie wywaru z drobiu (często z kurczaka lub kury) z dodatkiem włoszczyzny (marchew, pietruszka, seler) i makaronu, najczęściej podawana w niedzielę.

Barszcz to zupa na bazie buraków, o intensywnie czerwonym kolorze. Może być podawana z uszkami (małymi pierożkami), krokietami lub pasztecikami bądź z ziemniakami.

Zupa grzybowa to aromatyczna zupa przygotowywana z grzybów leśnych, podawana często z makaronem lub ziemniakami. Popularna szczególnie w okresie świątecznym.

Grochówka to syta zupa z grochu, najczęściej z dodatkiem boczku lub kiełbasy, doprawiona majerankiem. Popularna zwłaszcza w kuchni wojskowej i podczas chłodnych dni.

Krupnik to gęsta zupa na bazie kaszy jęczmiennej i mięsa, z dodatkiem warzyw takich jak marchew, ziemniaki i seler.

Flaki to tradycyjna zupa z wołowych żołądków, mocno przyprawiona (np. pieprzem, gałką muszkatołową). Uznawana za danie narodowe.

Kwaśnica to regionalna zupa góralska z kwaśnej kapusty, często z dodatkiem wędzonego mięsa, boczku lub żeberek. Charakterystyczna dla Podhala.

W polskiej kuchni szczególne miejsce zajmują również tradycyjne przystawki. Do bardziej popularnych zaliczamy:

Śledzie to marynowane filety śledziowe w zalewie octowej, podawane z różnymi dodatkami, takimi jak cebula, jabłko czy śmietana. Popularne zwłaszcza w okresie świątecznym.

Tatar to surowa, drobno siekana wołowina, podawana z żółtkiem jajka oraz przyprawami (cebulą, ogórkiem, musztardą). Klasyczne danie przystawkowe.

Smalec to smalec wieprzowy z cebulą, jabłkiem i przyprawami, często serwowany jako smarowidło do chleba.

Polska kuchnia słynie także ze znakomitych deserów. Tradycyjne polskie desery to część kultury kulinarnej naszego kraju. Charakteryzują się różnorodnością i bogactwem smaków. Wśród popularnych polskich deserów znajdują się ciasta i inne wypieki, ale też budyń, galaretka, kisiel, słodkości bez pieczenia, a także pączki, racuchy czy drożdżówki.

Sernik to tradycyjne polskie ciasto na bazie białego sera, zazwyczaj z dodatkiem cukru, jajek i często wanilii lub skórki cytrynowej. Może być podawany z różnymi dodatkami, takimi jak owoce, czekolada czy rodzynki.

Makowiec to ciasto drożdżowe lub kruche z nadzieniem z mielonego maku, cukru, miodu i bakalii. Często podawany w formie rolady. Jest tradycyjnym wypiekiem na Boże Narodzenie.

Szarlotka to polskie ciasto jabłkowe, zazwyczaj kruche lub półkruche, z nadzieniem z prażonych jabłek, często doprawianych cynamonem. Podawana na ciepło lub zimno, czasem z bitą śmietaną.

Miodownik. To ciasto przygotowywane z miodu, orzechów, bakalii i przypraw korzennych. Jest puszyste i wilgotne, często ozdobione polewą z lukru i kandyzowanymi owocami.

Babka drożdżowa. Dawniej najsłynniejszym polskim ciastem, które przeniknęło do innych tradycji kulinarnych, była baba drożdżowa. Babki piecze się przede wszystkim na Wielkanoc. Są ważnym elementem świątecznego stołu. Wraz z biegiem czasu zmniejszyła się liczba żółtek i cukru używana do jej upieczenia.

Pączki to słodkie, smażone w głębokim oleju ciastka z nadzieniem (najczęściej z konfiturą różaną) i posypane cukrem pudrem lub polane lukrem. Popularne szczególnie w Tłusty Czwartek.

Drożdżówki. Oprócz pączków w polskiej kulturze kulinarnej jest wiele innych słodkich wypieków na bazie ciasta drożdżowego, które również cieszą się dużą popularnością. Wśród nich znajdują się drożdżówki z makiem, serem, dżemem i innymi pysznymi nadzieniami. Jedną z odmian drożdżówek są też wyjątkowo lubiane jagodzianki.

Faworki to lekkie i chrupiące ciastka smażone na głębokim oleju, posypane cukrem pudrem. Popularne w okresie karnawału.

Polska może pochwalić się ponad 1000-letnią kulturą i tradycjami, które są pielęgnowane przez kolejne pokolenia. Można w nich odkryć wpływy słowiańskie, rosyjskie, niemieckie, a także pochodzące z Włoch, Europy Wschodniej, a nawet z Bliskiego Wschodu.

• Zwroty grzecznościowe: Używanie form grzecznościowych takich jak „Pan”, „Pani” czy „proszę” jest bardzo ważne w kontaktach międzyludzkich. Wyraża szacunek i uprzejmość.
• Powitania i pożegnania: Powitania, takie jak uścisk dłoni, są standardem w formalnych i nieformalnych sytuacjach. W bliskich relacjach częste są także uściski i trzy pocałunki w policzki.
• Kolejka: Przestrzeganie zasad kolejki jest normą społeczną. Zajmowanie miejsca w kolejce przed innymi jest uważane za niegrzeczne.
• Ustępowanie miejsca w autobusach, tramwajach i pociągach, normą jest ustępowanie miejsca osobom starszym, kobietom w ciąży oraz osobom z dziećmi lub niepełnosprawnym. W wielu pojazdach znajdują się specjalne miejsca oznaczone jako priorytetowe, które powinny być zwalniane dla tych grup pasażerów.
• Spokój i cisza: W miejscach publicznych, takich jak transport czy biblioteki, normą jest zachowanie ciszy lub mówienie szeptem.
• Zachowanie podczas posiłków: W Polsce ważne jest przestrzeganie zasad etykiety przy stole, takich jak używanie sztućców, nierozmawianie z pełnymi ustami oraz czekanie na rozpoczęcie posiłku przez wszystkich obecnych przy stole.
• Zakaz picia alkoholu w miejscach publicznych: W wielu miejscach publicznych, takich jak ulice, parki czy place zabaw, obowiązuje zakaz spożywania alkoholu. Celem tych przepisów jest zapobieganie zakłócaniu porządku publicznego i utrzymanie bezpieczeństwa. W wielu miastach wprowadzono przepisy dotyczące stref, w których zakazana jest sprzedaż alkoholu po godzinie 22:00.
• Palenie tytoniu: Polska, podobnie jak większość krajów UE, wprowadza rygorystyczne przepisy dotyczące używania tytoniu. W miejscach publicznych, takich jak przystanki czy ulice, obowiązuje zakaz palenia oraz spożywania alkoholu. Ponadto, w większości restauracji i klubów palenie tytoniu jest zabronione.
• Higiena i porządek: W Polsce istnieją przepisy dotyczące utrzymania porządku w przestrzeni publicznej, w tym zasady dotyczące segregacji odpadów i utrzymywania czystości. Właściciele nieruchomości i najemcy są zobowiązani do dbałości o otoczenie, w tym regularnego sprzątania. Szczególne obowiązki na właścicielach nieruchomości ciążą w okresie jesienno-zimowym. Należą do nich usuwanie zalegającego na dachu śniegu, usuwanie sopli, brył i nawisów lodowych i śniegowych, które mogą zagrozić bezpieczeństwu osób znajdujących się ciągach pieszych i jezdnych przebiegających przy budynku. Na właścicielu posesji i zarządcy nieruchomości ciąży obowiązek odśnieżania dróg dojazdowych do posesji. Prawo budowlane i wspomniana wyżej ustawa nakładają obowiązek odśnieżania także chodników przy nieruchomościach wielorodzinnych i przy prywatnych posesjach.
• Bezpieczeństwo i ochrona: Aby zapewnić utrzymanie porządku publicznego, władze lokalne i służby porządkowe monitorują przestrzeganie przepisów oraz reagują na wszelkie naruszenia. W miastach można spotkać patrole policji i straży miejskiej, które dbają o przestrzeganie norm i przepisów. W przypadku naruszenia przepisów, takich jak zakłócanie ciszy nocnej, niewłaściwe parkowanie czy inne wykroczenia, osoby odpowiedzialne mogą zostać ukarane mandatami.
• Godziny ciszy nocnej: W Polsce cisza nocna obowiązuje od godziny 22:00 do 6:00 rano. W tym czasie zabronione jest prowadzenie głośnych prac czy działalności, które mogą zakłócać spokój mieszkańców, takich jak hałas, muzyka czy imprezy.
• Przyjmowanie gości: Gdy ktoś odwiedza dom, gospodarz stara się zapewnić jak najlepsze jedzenie i komfort. Popularne powiedzenie „Gość w dom, Bóg w dom” wyraża, jak ceniona jest gościnność.