ობიექტის (სერვისი, ვებგვერდი, პროდუქტი) წვდომა არის ამ ობიექტის (სერვისი, ვებგვერდი, პროდუქტი) მახასიათებლების ერთობლიობა, რომელიც ამ ობიექტის (სერვისი, ვებგვერდი, პროდუქტი) გამოყენების საშუალებას აძლევს, რაც შეიძლება მეტ ადამიანს თანაბრად, მათ შორის განსაკუთრებული საჭიროების მქონე პირებს (მათ შორის, შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირებს).
არსებობს მოთხოვნები შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირებისა და განსაკუთრებული საჭიროების მქონე სხვა პირების შენობებზე, ოთახებზე, ვებ-გვერდებსა და ინტერნეტ აპლიკაციებზე, საკომუნიკაციო საშუალებებზე თანაბარი წვდომის უზრუნველყოფა და ბოლოს – პროდუქტები და მომსახურება არის როგორც საერთაშორისო, ასევე ევროპული და ეროვნული კანონმდებლობის საგანი. ამ სფეროში ყველაზე მნიშვნელოვანი პოლონური სამართლებრივი აქტებია:
- კანონი განსაკუთრებული საჭიროების მქონე პირთათვის წვდომის უზრუნველყოფის შესახებ (2024 წ. საკ.მაც. პუნქ. 1411),
- 2019 წლის 4 აპრილის კანონი საჯარო პირების ვებ-გვერდებისა და მობილური აპლიკაციების ციფრული წვდომის შესხებ (2023 წ. საკ.მაც. პუნქ. 1440),
- 2024 წლის 26 აპრილის კანონი ბიზნეს სუბიექტების მიერ გარკვეული პროდუქტებისა და მომსახურების წვდომის მოთხოვნებთან შესაბამისობის უზრუნველყოფის შესახებ, 2024 საკ.მაც. პუნქ. 731 (ძალაში შევა 2025 წელს).
განსაკუთრებული საჭიროების მქონე პირები არიან ის პირები, რომლებმაც თავიანთი მახასიათებლების ან იმ გარემოებების გამო, რომელშიც აღმოჩნდნენ, უნდა მიიღონ დამატებითი ზომები, რათა გადალახონ ბარიერები, რომლებიც ხელს უშლის ან აფერხებს მათ მონაწილეობას ცხოვრების სხვადასხვა სფეროში სხვა ადამიანებთან თანაბარ საფუძველზე. ეს კატეგორია მოიცავს, მათ შორის, შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირებს, მოხუცებს ან ქრონიკულად დაავადებულებს. ადაპტირებულობის კანონებით გათვალისწინებული გადაწყვეტილებების გამოსაყენებლად არ არის საჭირო შეზღუდული შესაძლებლობების/შეზღუდული შესაძლებლობების ხარისხის სერტიფიკატის ქონა.
წვდომის ტიპ(ებ)ი
არსებობს წვდომის სამი ტიპი:
არქიტექტურული წვდომა – ვრცელდება სივრცეზე. იგი მოიცავს, მათ შორის, ბარიერის გარეშე საკომუნიკაციო მარშრუტების, შენობებისა და ოთახების შესასვლელების უზრუნველყოფას.
ციფრული წვდომა – ვრცელდება ვებგვერდებისა და მობილურ აპლიკაციებზე. იგი მოიცავს, მათ შორის, ვებგვერდზე და აპლიკაციაში კონტენტის ჩვენების პარამეტრების მომხმარებლის საჭიროებებზე მორგების შესაძლებლობას, ფერების სწორად შერჩევას, კონტრასტს, გადიდებას, სხვადასხვა მოწყობილობებთან თავსებადობას და დამხმარე ტექნოლოგიებს (მაგ. კონტენტის კითხვის პროგრამები)
ინფორმაციისა და კომუნიკაციის წვდომა – ვრცელდება ორგანიზაციასთან ინფორმაციასა და კომუნიკაციაზე. იგი მოიცავს, მათ შორის, ჟესტური ენის თარჯიმნის მომსახურებით სარგებლობის შესაძლებლობას, ინდუქციური მარყუჟების დაყენებას, სუბიექტთან კონტაქტის სხვადასხვა ფორმის საშუალებას.
წვდომის უზრუნველყოფის ვალდებულება
მოცემული ვალდებულება ვრცელდება წვდომის კანონებში ჩამოთვლილ სუბიექტებზე. ესენია, პირველ რიგში, საჯარო პირები (მაგალითად სკოლები, უნივერსიტეტები, საავადმყოფოები, ოფისები), ასევე საჯარო სახსრებით მოსარგებლე პირები და პირები, რომლებიც მოქმედებენ შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირთა სასარგებლოდ. პროდუქტებისა და მომსახურების წვდომის თვალსაზრისით, ეს ეხება, მათ შორის, მწარმოებლებს, დისტრიბუტორებს პროდუქტებისა, როგორიცაა ტელეფონები, გადახდის ტერმინალები, ბილეთების აპარატები. წვდომის შესახებ დებულებების გამოყენების დეტალური მოცულობა მოცემულია შესაბამის კანონებში.
წვდომის მოთხოვნა და საჩივარი მიუწვდომლობის შესახებ
- არქიტექტურული და საინფორმაციო და საკომუნიკაციო წვდომა
განსაკუთრებული საჭიროების მქონე პირს ან მის კანონიერ წარმომადგენელს, თუ იგი ავლენს რეალურ ინტერესს (მაგალითად, დაასაბუთებს მოწყობილობების გამოყენების აუცილებლობას), შეუძლია წარუდგინოს მოთხოვნა არქიტექტურულ ან ინფორმაციულ და საკომუნიკაციო წვდომაზე იმ სუბიექტს, რომელიც ვალდებულია უზრუნველყოს ის. განაცხადში მითითებული უნდა იყოს უზრუნველყოფის სასურველი მეთოდი. საჯარო პირმა მოთხოვნა უნდა შეასრულოს შეფერხების გარეშე, მაგრამ არაუგვიანეს მოთხოვნის მიღებიდან 14 დღის განმავლობაში (შესაბამის დებულებაში მითითებული პირობებით – კანონის მუხ. 31 აბ. 2, ეს ვადა შეიძლება გაგრძელდეს ორი თვით). გამონაკლის შემთხვევებში, საკითხის მოგვარების შეუძლებლობის ან მნიშვნელოვანი სირთულეების შემთხვევაში (კერძოდ, ტექნიკური ან სამართლებრივი მიზეზების გამო), წვდომის უზრუნველყოფის ვალდებული სუბიექტი დაუყოვნებლივ აცნობებს განმცხადებელს მოცემული წვდომის უზრუნველყოფის შეუძლებლობის შესახებ და უზრუნველყოფს ალტერნატიულ წვდომით. თუ დადგენილებით განსაზღვრული წესით და ვადებში არ არის უზრუნველყოფილი წვდომა, უფლებამოსილ პირებს შეუძლიათ საჩივარი წარუდგინონ შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირთა რეაბილიტაციის ეროვნული ფონდის პრეზიდენტს.
მოთხოვნა წვდომის შესახებ უნდა მოიცავდეს:
- განმცხადებლის საკონტაქტო მონაცემებს;
- არქიტექტურულ ან საინფორმაციო და საკომუნიკაციო სფეროში წვდომის ხელისშემშლელი ბარიერის მითითებას;
- განმცხადებელთან კონტაქტის მეთოდის მითითებებს;
- წვდომის უზრუნველყოფის უპირატესი მეთოდის მითითებას, ასეთის არსებობის შემთხვევაში.
სამართლებრივი საფუძვლები:
კანონი განსაკუთრებული საჭიროების მქონე პირთათვის წვდომობის უზრუნველყოფის შესახებ მუხ. 30-34 (2024 საკ.მაც. პუნქ. 1411)
- ციფრული წვდომა
ციფრული წვდომის შემთხვევაში, მოთხოვნა უნდა დაკმაყოფილდეს 7 დღის განმავლობაში და ამის შესახებ შეტყობინება შეუძლია ნებისმიერ მსურველს. ვადა შეიძლება გაგრძელდეს ანალოგიური პირობებით, როგორც არქიტექტურული და საინფორმაციო და საკომუნიკაციო წვდომის შემთხვევაში. ვალდებულ პირს შეუძლია უარი თქვას ვებგვერდის ან აპლიკაციის ელემენტის წვდომის უზრუნველყოფაზე, თუ ეს დაკავშირებული იქნება მიწოდებული ინფორმაციის მთლიანობის ან სანდოობის დარღვევის რისკზე. თუ სუბიექტს მოთხოვნის შესაბამისად არ შეუძლია ციფრული წვდომის უზრუნველყოფა, მან დაუყოვნებლივ უნდა შეატყობინოს ამის მიზეზის შესახებ მოთხოვნის მიმღებ პირს და მიუთითოს მითითებულ მოთხოვნაზე წვდომის ალტერნატიული გზა.
მოთხოვნის შესრულებაზე უარის თქმის შემთხვევაში, საჩივარი წარედგინება იმ სუბიექტს, რომელიც ვალდებულია უზრუნველყოს ვებგვერდის ან მობილური აპლიკაციის წვდომობა.
ინფორმაცია მიმდინარე თარიღის მდგომარეობით: .
პორტალის სარედაქციო ჯგუფი ზრუნავს, რომ წარმოდგენილი შინაარსი შეესაბამებოდეს კანონს, იყოს განახლებული (გამოქვეყნების თარიღისთვის, რომელიც მითითებულია თითოეულ ქვეგვერდზე) და სასარგებლო მომხმარებლებისთვის. გაფრთხილებთ, რომ პორტალზე განთავსებული კონტენტი მხოლოდ და მხოლოდ ზოგადად წარმოაჩენს წამოჭრილი საკითხების არსს. ის არ წარმოადგენენ რჩევებს ან სამართლებრივ მოსაზრებებს და არ უნდა წარმოადგენდეს კონკრეტული სამართლებრივი პრობლემების გადაჭრის შესახებ გადაწყვეტილებების ერთადერთ საფუძველს. ინდივიდუალური იურიდიული დახმარების მისაღებად აუცილებელია კონსულტაციის მიღება კვალიფიციურ სუბიექტებისგან.