შეზღუდული შესაძლებლობები ნიშნავს მუდმივ, პერიოდულ უუნარობას, შეასრულდეს სოციალური როლები ორგანიზმის მუდმივი ან გრძელვადიანი დარღვევის გამო.
პოლონეთში შეზღუდული შესაძლებლობების განსაზღვრა ხდება რაიონული (და II შემთხვევაში – სავოიევოდო) შეზღუდული შესაძლებლობის შეფასების ჯგუფის დადგენილებით. ამ სფეროში არსებული ძირითადი რეგულაციები მოცემულია შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირთა პროფესიული და სოციალური რეაბილიტაციის შესახებ კანონში.
სამართლებრივი საფუძვლები:
1997 წლის 27 აგვისტოს კანონი შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირთა პროფესიული და სოციალური რეაბილიტაციისა და დასაქმების შესახებ (2024 წ. საკ.მაც. პუნქ. 44, 858, 1089, 1165, 1494).
შეზღუდული შესაძლებლობების/შეზღუდული შესაძლებლობების ხარისხის განსაზღვრა
წლების განმავლობაში, შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირებთან დაკავშირებულ შემთხვევებში იურისპრუდენციის სისტემა შეიცვალა, რის გამოც კვლავ არსებობს სხვა სამართლებრივი სტატუსით გამოტანილი განსაზღვრები, რომლებიც კვლავ აქტუალურია (მაგ. დასკვნა არასრულწლოვანთა ერთ ერთ შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე ჯგუფში ჩართვის შესახებ).
შეზღუდული შესაძლებლობის განსაზღვრის წესები ერთნაირია პოლონელებისა და უცხოელებისთვის. შეუძლებელია შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირის უფლებებით სარგებლობა უცხოური დოკუმენტების საფუძველზე (მაგ. საზღვარგარეთ გაცემული დასკვნები). დასკვნა გაიცემა დაინტერესებული პირის მოთხოვნით, სამედიცინო ბარათებისა და განმხილველი კოლეგიის მიერ ჩატარებული გამოკვლევის საფუძველზე. ფასდება არა მხოლოდ ადამიანის ფიზიკური მომზადება, არამედ მათი ფუნქციონირება გონებრივ და სოციალურ სფეროში. განაცხადი სამედიცინო დოკუმენტაციასთან ერთად წარედგინება დაინტერესებული პირის მუდმივი საცხოვრებელი ადგილის შესაბამის ჯგუფს. თუ სამედიცინო დოკუმენტაცია შედგენილია უცხო ენაზე, უნდა იყოს წარმოდგენილი დოკუმენტების ნაფიცი თარგმანი. თუ ჯგუფი მიიჩნევს, რომ დოკუმენტაცია არასაკმარისია, ის მოითხოვს დამატებით საბუთებს ან გადაამისამართებს მას დამატებითი სამედიცინო გამოკვლევებისთვის.
ჯგუფი გამოსცემს შემდეგი ტიპის დასკვნებს:
- დასკვნა ინვალიდობის შესახებ – 16 წლამდე პირთათვის
- დასკვნა ინვალიდობის ხარისხის შესახებ – 16 წელზე მეტი ასაკის ადამიანებისთვის. ჯგუფს შეუძლია განსაზღვროს ინვალიდობის სამი ხარისხიდან ერთ-ერთი: მსუბუქი; საშუალო; მაღალი. გარდა ამისა, დასკვნა შეიცავს ინვალიდობის მიზეზის სიმბოლოს და შეღავათებისა და უფლებების მითითებებს.
შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირის მოწმობა
ეს არის ინვალიდობის მოწმობის გაცემის დამადასტურებელი დოკუმენტი. მის საფუძველზე შესაძლებელია უფლებებისა და შეღავათების გამოყენება. ის უფასოდ გაიცემა ინვალიდობის განმხილველ ჯგუფში. შეზღუდული შესაძლებლობის მიზეზისა და მისი ხარისხის სიმბოლო შეყვანილია პირადობის მოწმობაში შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირის მოთხოვნით და კოდირებულია პირადობის მოწმობაში QR კოდის სახით.
ინფორმაცია შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირის დამადასტურებელი მოწმობის შესახებ.
შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირთა უფლებები
შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირები სარგებლობენ მრავალი შეღავათით და პირობით. შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირებს (ანუ ყველაზე რთულ სიტუაციაში მყოფებს) უფრო ადვილად მიუწვდებათ ხელი ჯანდაცვის მომსახურებაზე.
შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირებს შეუძლიათ ისარგებლონ სოციალური დაზღვევის სისტემით გათვალისწინებული სხვადასხვა შეღავათებით, როგორიცაა სოციალური პენსიები, პენსიები სრული ან ნაწილობრივი შრომისუუნარობის გამო, დახმარებები.
სოციალური დაზღვევის დაწესებულებას (ZUS) ეხება ასეთი დახმარებების გაცემა და გადახდა. დეტალური ინფორმაციის მიღება შესაძლებელია ZUS ვებგვერდზე
შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე სტუდენტებსა და დოქტორანტებს უფლება აქვთ მიიღონ სპეციალური სტიპენდიები, ასევე მხარდაჭერა სასწავლო პროცესში (მაგ. გამოცდების ფორმის ან სასწავლო მასალების ადაპტაციაში). თითოეული უნივერსიტეტი იღებს გადაწყვეტილებას გაწეული მხარდაჭერის წესისა და ფორმების შესახებ. დამატებითი ინფორმაცია იხილეთ ჩანართში შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე სტუდენტები
სპეციალური უფლებები ენიჭებათ შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირებს – ისინი აღწერილია შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირთა უფლებების დანართში
პოლონეთში შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირთათვის შეღავათების სისტემა არ არის ერთიანი. დასაშვებობა დამოკიდებულია ინვალიდობის ხარისხზე და ზოგჯერ ასევე ინვალიდობის ტიპზე. ბევრი შეღავათები დგინდება ადგილობრივ დონეზე, უშუალოდ მომსახურების მიმწოდებლების ან ცალკეული ქალაქების ან რაიონების ხელისუფლების მიერ, რომლებიც ორგანიზებას უწევენ საზოგადოებრივ ტრანსპორტს, ადმინისტრირებას უწევენ ფასიან პარკირების ზონებს, ადგენენ სპორტული ობიექტებისა და კულტურული ობიექტების გამოყენების წესებს. ამიტომ, მოცემული ადგილის მონახულებამდე აუცილებელია მიმდინარე ინფორმაციის შემოწმება.
ინფორმაცია მიმდინარე თარიღის მდგომარეობით: .
პორტალის სარედაქციო ჯგუფი ზრუნავს, რომ წარმოდგენილი შინაარსი შეესაბამებოდეს კანონს, იყოს განახლებული (გამოქვეყნების თარიღისთვის, რომელიც მითითებულია თითოეულ ქვეგვერდზე) და სასარგებლო მომხმარებლებისთვის. გაფრთხილებთ, რომ პორტალზე განთავსებული კონტენტი მხოლოდ და მხოლოდ ზოგადად წარმოაჩენს წამოჭრილი საკითხების არსს. ის არ წარმოადგენენ რჩევებს ან სამართლებრივ მოსაზრებებს და არ უნდა წარმოადგენდეს კონკრეტული სამართლებრივი პრობლემების გადაჭრის შესახებ გადაწყვეტილებების ერთადერთ საფუძველს. ინდივიდუალური იურიდიული დახმარების მისაღებად აუცილებელია კონსულტაციის მიღება კვალიფიციურ სუბიექტებისგან.