Վարձատրվող գործունեությունը կարող է ունենալ տարբեր իրավական ձևեր՝ հիմնականում այն կարող է տեղի ունենալ աշխատանքային պայմանագրի (աշխատանքի ընդունման), քաղաքացիաիրավական պայմանագրի հիման վրա (օրինակ՝ կապալի պայմանագիր կամ կոնկրետ աշխատանքի պայմանագիր): Տարբերակումը այնքանով է կարևոր, որ Աշխատանքային օրենսգրքից և իրավական կարգավորումներից բխող բազմաթիվ իրավունքներ (օրինակ՝ արձակուրդի իրավունքը) վերաբերում են միայն աշխատանքային հարաբերություններին և չեն տարածվում ո՛չ քաղաքացիաիրավական պայմանագրերի, ո՛չ ձեռնարկատիրական գործունեության վրա: Հետևաբար, «աշխատող» և «գործատու» տերմինները օգտագործվում են աշխատանքային հարաբերությունների հետ կապված, և չեն վերաբերում վճարովի աշխատանքի այլ ձևերին:
Աշխատանքային պայմանագիր
Այն կարգավորվել է Աշխատանքային օրենսգրքում: Դրա էությունն այն է, որ աշխատողը աշխատանք է կատարում վարձատրության դիմաց, ի շահ գործատուի, նրա ղեկավարությամբ, գործատուի կողմից նշված վայրում և ժամին: Վարձատրությունից հնարավոր չէ հրաժարվել: Լրիվ դրույքով աշխատանքի վարձատրությունը չի կարող ցածր լինել նվազագույն աշխատավարձից, որը սահմանվում է յուրաքանչյուր տարվա համար (երբեմն այն փոխվում է նաև տարվա ընթացքում), օրենքի դրույթներին համապատասխան: Վարձատրությունը պետք է վճարվի դրամով, պարբերաբար, առնվազն ամիսը մեկ անգամ (բացառությամբ, եթե պայմանագիրը չի կնքվել ավելի կարճ ժամկետով): Պայմանագիրը պետք է կնքվի գրավոր, կամ առնվազն, դրա հիմնական պայմանները պետք է գրավոր հաստատվեն գործատուի կողմից: Օտարերկրացու հետ աշխատանքային պայմանագիրը պետք է կնքվի գրավոր: Աշխատանքային պայմանագիրը ենթակա է սոցիալական ապահովության վճարների (կենսաթոշակ, հաշմանդամության, հիվանդության և դժբախտ պատահարների ապահովագրություն) վճարման: Օրենքը նախատեսում է մի շարք պարտավորություններ և իրավունքներ աշխատանքային պայմանագրի յուրաքանչյուր կողմի համար, իսկ օրենքի դրույթների հետ անհամապատասխանության դեպքում, աշխատանքային պայմանագրի այն դրույթները, որոնք չեն համապատասխանում կանոնակարգին և անբարենպաստ են աշխատողի համար, օրենքով ուժը կորցրած են համարվում: Օրենքի դրույթները կարգավորում են, ի թիվս այլոց, աշխատաժամանակը, պայմանագրի դադարեցման եղանակները և ժամկետները; արձակուրդները և աշխատանքից ազատ ժամանակը; աշխատանքային անվտանգության և հիգիենայի ոլորտում կողմերի պարտավորությունները:
Իրավական հիմք՝
1974 թվականի հունիսի 26-ի «Աշխատանքային օրենսգիրք» օրենքը (համախմբված տեքստ՝ 2023 թ. Օրենքների Ժողովածու, կետ 1465, և 2024 թ., կետեր 878, 1222):
2002 թվականի հոկտեմբերի 10-ի «Նվազագույն աշխատավարձի մասին» օրենքը (համախմբված տեքստ՝ 2020 թ. Օրենքների Ժողովածու, կետ 2207, և 2023 թ., կետ 1667):
Քաղաքացիաիրավական պայմանագրեր
Գումար վաստակելու ընդհանուր իրավական հիմքը քաղաքացիաիրավական պայմանագրերն են (հիմնականում՝ կապալի պայմանագրերը և կոնկրետ աշխատանքի մատուցման պայմանագրերը): Դրանց գործառույթներն ու իրավական կառուցվածքը տարբերում են աշխատանքային պայմանագրից: Դրանք կարգավորվում են Քաղաքացիական օրենսգրքով։ Դրանց կնքումը միշտ չէ, որ հանգեցնում է սոցիալական ապահովության վճարների վճարման անհրաժեշտությանը։ Կապալի պայմանագրերի դեպքում հիվանդության ապահովագրություն վճարելու պարտավորություն չկա, և եթե նույն անձը միաժամանակ աշխատում է կապալի և աշխատանքային պայմանագրի հիման վրա՝ առնվազն նվազագույն աշխատավարձով, ապա կապալի պայմանագրով պարտադիր վճարումներ չի կատարում, սակայն կոնկրետ աշխատանքի մատուցման պայմանագրի դեպքում՝ պարտադիր վճարումներ կատարելու պարտավորություն ընդհանրապես չկա: Սա հանգեցնում է նման պայմանագրերով կապված անձանց ավելի բարձր եկամուտների, բայց, միևնույն ժամանակ, նրանք չեն օգտվում սոցիալական ապահովության համակարգից՝ այդ անձինք, համապատասխանաբար, հիվանդության, դժբախտ պատահարների, հաշմանդամության կամ կենսաթոշակային նպաստների իրավունք չունեն: Սոցիալական ապահովության բացակայության և աշխատանքային իրավունքների բացակայության պատճառով (ինչպիսիք են օրինակ՝ արձակուրդի իրավունքը, ծնողական կամ հաշմանդամության հետ կապված տարբեր իրավունքներ, հղիության կամ մինչ կենսաթոշակային տարիքի դեպքում աշխատանքային հարաբերությունների դադարեցումից պաշտպանությունը), երբեմն քաղաքացիաիրավական պայմանագրերը քննադատության են արժանանում։ Միևնույն ժամանակ անընդհատ պահանջներ են ներկայացվում այդ պայմանագրերի մասով վճարումների դրույքաչափերի փոփոխության վերաբերյալ։
Կապալի պայմանագիր
Դա քաղաքացիաիրավական պայմանագիր է, որը կարգավորվում է Քաղաքացիական օրենսգրքով: Ի տարբերություն կոնկրետ աշխատանքի պայմանագրի, կապալի պայմանագիրն այսպես կոչված ջանասիրաբար գործողության պայմանագիր է: Դա նշանակում է, որ պատվեր ընդունող անձը պատասխանատու է ոչ թե կոնկրետ արդյունքի հասնելու, այլ իրեն հանձնարարված գործողությունների պատշաճ կատարման համար։ Օրինակ, կապալի պայմանագրի հիման վրա երաժշտական գործիքի վրա նվագելու դասեր տվող անձը պատասխանատու չէ այն բանի համար, որ աշակերտը կսովորի նվագել, բայց պատասխանատու է դասերի ժամանակին անցկացման և դրանց մանրակրկիտ պատրաստման համար: Պայմանագրի կատարման շրջանակներում պատվերն ընդունող կողմը (երբեմն կոչվում է կապալառու, կատարող), ավելի ճկուն է, քան աշխատողը՝ պատվերի կատարման վայրը, ժամանակը կամ եղանակը միակողմանի չեն որոշվում Պատվիրատուի կողմից:
Իրավական հիմք՝
Հոդ․ 734-751, 1964 թ. ապրիլի 23 — ի Քաղաքացիական օրենսգիրք (Օր ․ Ժ․ առ 2024 թ., կետ 1061, 1237)
Կոնկրետ աշխատանքի կատարման պայմանագիր
Դա քաղաքացիաիրավական պայմանագիր է, որը կարգավորվում է Քաղաքացիական օրենսգրքով: Դրա հիման վրա պատվեր ընդունողը պարտավորվում է կատարել աշխատանքը, իսկ պատվիրատուն պարտավորվում է վճարել աշխատանքի դիմաց: Ի տարբերություն կապալի պայմանագրի, կոնկրետ աշխատանքի կատարման պայմանագիրը այսպես կոչված արդյունքի պայմանագիր է, ինչը նշանակում է, որ դրա էությունը որոշակի նյութական կամ ոչ նյութական աշխատանքի կատարումն է՝ դա կարող է լինել, օրինակ՝ զգեստ կարելը, սենյակ ներկելը, առցանց հարթակի նախագծումը կամ դասախոսություն կարդալը:
Որպես կանոն, կոնկրետ աշխատանքի կատարման համար կնքված պայմանագիրը ենթակա չէ սոցիալական ապահովության վճարներ կատարելու պարտավորության, ինչը նշանակում է, մի կողմից, պատվերն ընդունող անձի ավելի բարձր նետտո եկամուտ, բայց մյուս կողմից՝ հիվանդության, առողջության, դժբախտ պատահարների և կենսաթոշակային ապահովագրության բացակայություն: Պարտադիր վճարները վճարվում են, եթե ձեր սեփական գործատուի հետ կնքվում է կոնկրետ աշխատանքի կատարման պայմանագիր:
Իրավական հիմք՝
Հոդ․ 627-646, 1964 թ. ապրիլի 23 — ի Քաղաքացիական օրենսգիրք (Օր ․ Ժ․ առ 2024 թ., կետ 1061, 1237)
Տեղեկատվությունն ակտուալ է ըստ՝ դրությամբ:
Պորտալի խմբագրական թիմը գործադրում է բոլոր ջանքերը, որպեսզի ներկայացված բովանդակությունը համապատասխանի օրենքին, լինի արդիական (հրապարակման ամսաթվի դրությամբ՝ նշված յուրաքանչյուր ենթաէջում) և օգտակար օգտատերերի համար: Վերապահում ենք, որ կայքում տեղադրված բովանդակությունը միայն տեղեկատվական նպատակներով է և միայն ընդհանուր առմամբ ներկայացնում է բարձրացված հարցերի էությունը: Դրանք առանձին դեպքերում իրավական խորհրդատվություն կամ կարծիք չեն հանդիսանում և չպետք է լինեն միակ հիմքը կոնկրետ իրավական խնդիրների լուծման վերաբերյալ որոշումների համար: Անհատական իրավաբանական օգնություն ստանալու համար անհրաժեշտ է խորհրդատվություն ստանալ որակավորված անձանցից: