Dostępność obiektu (usługi, strony internetowej, produktu) to zespół cech tego obiektu (usługi, strony internetowej, produktu), który umożliwia korzystanie z tego obiektu (usługi, strony internetowej, produktu) możliwie szerokiej liczbie osób, na zasadach równości, w tym także osobom ze szczególnymi potrzebami (w tym. m.in osobom niepełnosprawnym).
Wymagania w zakresie zapewnienia osobom niepełnosprawnym oraz innym osobom ze szczególnymi potrzebami równego dostępu do budynków, pomieszczeń, stron i aplikacji internetowych, środków komunikacji, a wreszcie – produktów i usług są przedmiotem zarówno aktów prawa międzynarodowego i europejskiego, jak i krajowego. Najważniejszymi polskimi aktami prawnymi z tego zakresu są:
- Ustawa o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1411).
- Ustawa z dnia 4 kwietnia 2019 r. o dostępności cyfrowej stron internetowych i aplikacji mobilnych podmiotów publicznych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1440).
- Ustawa z dnia 26 kwietnia 2024 r. o zapewnianiu spełniania wymagań dostępności niektórych produktów i usług przez podmioty gospodarcze, Dz.U. 2024 poz. 731 (wejdzie w życie w roku 2025).
Osoby ze szczególnymi potrzebami to takie, które ze względu na swoje cechy albo okoliczności, w których się znajdują, muszą podjąć dodatkowe działania w celu przezwyciężenia barier uniemożliwiających lub utrudniających im udział w różnych sferach życia na równi z innymi osobami. Kategoria ta obejmuje m.in osoby niepełnosprawne, osoby starsze czy przewlekle chore. Nie trzeba posiadać orzeczenia o niepełnosprawności/ stopniu niepełnosprawności, aby korzystać z rozwiązań wprowadzonych ustawami z zakresu dostępności.
Rodzaje (typy) dostępności
Wyróżniamy trzy typy dostępności:
Dostępność architektoniczna – dotyczy przestrzeni. Obejmuje m.in zapewnienie wolnych od barier ciągów komunikacyjnych, wejść do budynków i pomieszczeń.
Dostępność cyfrowa – dotyczy stron internetowych i aplikacji mobilnych. Obejmuje m.in. zapewnienie możliwości dostosowania ustawień wyświetlania treści na stronie i w aplikacji do potrzeb użytkownika, właściwy dobór kolorów, kontrast, powiększenie, kompatybilność z różnymi urządzeniami i technologiami asystującymi (np. programami do odczytu treści)
Dostępność informacyjno – komunikacyjna – dotyczy informacji i komunikacji z podmiotem. Obejmuje m.in. zapewnienie możliwości skorzystania z usług tłumacza języka migowego, instalację pętli indukcyjnych, umożliwienie zróżnicowanych form kontaktu z podmiotem.
Obowiązek zapewnienia dostępności
Ciąży na podmiotach wymienionych w ustawach z zakresu dostępności. Są to przede wszystkim podmioty publiczne (takie jak szkoły, uczelnie, szpitale, urzędy) ale również podmioty korzystające ze środków publicznych oraz podmioty działające na rzecz osób niepełnosprawnych. W zakresie dostępności produktów i usług dotyczy m.in producentów, dystrybutorów produktów takich jak telefony, terminale płatnicze, biletomaty. Szczegółowy zakres zastosowania przepisów z zakresu dostępności zawierają właściwe ustawy.
Wniosek o zapewnienie dostępności i skarga na jej brak
- Dostępność architektoniczna i informacyjno-komunikacyjna
Osoba ze szczególnymi potrzebami lub jej przedstawiciel ustawowy, jeśli wykaże interes faktyczny (czyli, przykładowo, uzasadni potrzebę korzystania z urządzeń służących dostępności) może złożyć do podmiotu zobowiązanego do zapewnienia dostępności wniosek o zapewnienie dostępności architektonicznej lub informacyjno-komunikacyjnej. We wniosku należy określić preferowany sposób zapewnienia dostępności. Podmiot publiczny powinien zrealizować wniosek bez zbędnej zwłoki, ale nie później niż w terminie 14 dni od otrzymania żądania (na zasadach określonych w stosownym przepisie – art. 31 ust. 2 ustawy o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami, termin ten może zostać przedłużony do dwóch miesięcy). W wyjątkowych okolicznościach, w razie braku możliwości lub znacznych utrudnień w załatwieniu sprawy (w szczególności ze względów technicznych lub prawnych), podmiot zobowiązany do zapewnienia dostępności, niezwłocznie zawiadamia wnioskodawcę o braku możliwości zapewnienia dostępności i zapewnia dostęp alternatywny. W razie niezapewnienia dostępności w sposób i w terminie wskazanym w przepisach, podmioty uprawnione mogą złożyć skargę do Prezesa Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych.
Wniosek o zapewnienie dostępności zawiera:
- dane kontaktowe wnioskodawcy;
- wskazanie bariery utrudniającej lub uniemożliwiającej dostępność w zakresie architektonicznym lub informacyjno-komunikacyjnym;
- wskazanie sposobu kontaktu z wnioskodawcą;
- wskazanie preferowanego sposobu zapewnienia dostępności, jeżeli dotyczy.
Podstawa prawna:
Art. 30-34 ustawy o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1411)
- Dostępność cyfrowa
W przypadku dostępności cyfrowej żądanie zapewnienia dostępności powinno zostać spełnione w terminie 7 dni i może je zgłosić każdy. Termin może zostać przedłużony na podobnych zasadach, jak w przypadku dostępności architektonicznej i informacyjno-komunikacyjnej. Podmiot zobowiązany może odmówić zapewnienia dostępności elementu strony internetowej lub aplikacji, jeśli jeżeli wiązałoby się to z ryzykiem naruszenia integralności lub wiarygodności przekazywanych informacji. Jeśli podmiot nie jest w stanie zapewnić dostępności cyfrowej zgodnie z żądaniem, niezwłocznie powiadamia osobę występującą z żądaniem o przyczynie tej niemożliwości i wskazuje alternatywny sposób dostępu do wskazanego elementu.
W razie odmowy spełnienia żądania, skargę składa się do podmiotu zobowiązanego do zapewnienia dostępności strony internetowej lub aplikacji mobilnej.
Informacje aktualne na dzień: .
Zespół redakcyjny portalu dokłada wszelkich starań, aby prezentowane treści były zgodne z przepisami prawa, aktualne (na dzień publikacji, wskazany na każdej podstronie) i przydatne dla użytkowników. Zastrzegamy, że treści zamieszczone w portalu mają charakter wyłącznie informacyjny i jedynie ogólnie przedstawiają istotę poruszanych zagadnień. Nie stanowią porad czy opinii prawnych w indywidualnych sprawach i nie powinny być jedyną podstawą decyzji w kwestii rozwiązania konkretnych problemów prawnych. W celu uzyskania indywidualnej pomocy prawnej niezbędne jest zasięgnięcie porady u wykwalifikowanych podmiotów.